Imom Abu Hanifa va ularning buyuk ustozlari

​Islom olamining eng yirik faqihlaridan biri, Hanafiylik mazhabining asoschisi Imom Abu Hanifa (Nu’mon ibn Sobit, 80–150 h.q. / 699–767 m.) o‘z davrining eng yetuk ulamolaridan saboq olgan. Kufa, Basra, Makka va Madina kabi yirik ilm markazlarida o‘qib, minglab ustoz va muhaddislardan ilm o‘rgangan. manbalarda keltirilishicha, u kishining ustozlari soni 4000 ga yaqinlashadi, ularning 400 tasi tobe’inlardandir.

Quyida Imom Abu Hanifaning hayoti va ilmiy kamolotida eng katta iz qoldirgan asosiy ustozlari haqida batafsil ma’lumot berilgan.

​1. Asosiy fiqh ustozi: Hammod ibn Abu Sulaymon
​Imom Abu Hanifa fiqh ilmini, asosan, Kufaning yetuk faqihi Hammod ibn Abu Sulaymon (vaf. 120 h.q.) dan o‘rgangan.

​Ta’lim muddati: Imom Abu Hanifa Hammodning majlislarida uzluksiz 18 yil davomida tahsil olgan va ustozining eng yaqin, peshqadam shogirdiga aylangan.

Ilmiy sanad (silsila): Hammodning ilmi Kufa fiqh meyorining asoschisi bo‘lmish Ibrohim an-Nakha’iy va Omir ash-Sha’biy orqali Abdulloh ibn Mas’ud (r.a.) va hazrati Ali ibn Abu Tolib (r.a.) ga borib taqaladi.

​Tuhfasi: Hammod vafot etgach, uning dars halqasini boshqarish va fatvo berish mas’uliyati Imom Abu Hanifaning zimmasiga tushgan.

​Imom Abu Hanifaning e’tirofi: "Hammodning vafotidan beri har bir namozimda o‘z ota-onam bilan birga ustozim Hammod uchun ham mag‘firat so‘rab duo qilaman."

​2. Hadis va asar ustozlari
​Imom Abu Hanifa fiqhiy qiyoslash bilan birga Hadis ilmini ham chuqur egallagan. Bu borada quyidagi mashhur tobe’in ustozlarning o‘rni beqiyos:
​Omir ibn Sharohil ash-Sha’biy
​Kufaning eng mashhur muhaddis va faqihlaridan biri.
​Imom Abu Hanifaga ilmiy qobiliyatini payqab, unga kalom va savdo-sotiq bilan birga aynan fiqh va hadis ilmini chuqur o‘rganishni maslahat bergan birinchi ustozlaridandir.
​Ato ibn Abu Raboh
​Makkalik buyuk tobe’in, masjidul-haromning bosh fatvo beruvchi faqihi.
​Imom Abu Hanifa haj safari davomida Ato ibn Abu Rabohdan ko‘plab hadislar va Makka fiqhini o‘rgangan. Imom Abu Hanifa u kishi haqida: "Ato ibn Abu Rabohdan ko‘ra afzalroq va ilmliroq kishini ko‘rmadim", — deb ta’riflagan.
​Nofi’ (Ibn Umar roziyallohu anhuning ozod qilgan quli)
​Madinaning eng yetuk hadis olimlaridan biri.
​Sahoba Abdulloh ibn Umar (r.a.)ning ilm va sunnatlarini bevosita yetkazuvchi asosiy roviy bo‘lgan. Abu Hanifa undan ko‘plab sahih hadislarni rivoyat qilgan.

​3. Ahli bayt vakillari bo‘lmish ustozlari
​Imom Abu Hanifa Payg‘ambarimiz (s.a.v.)ning xonadonlari — Ahli bayt vakillariga alohida ehtirom ko‘rsatgan va ulardan ham chuqur ilm olgan:
​Imom Muhammad al-Boqir: Ahli baytning 5-imomi. Abu Hanifa u kishi bilan Madinada uchrashib, bir qancha ilmiy munozaralar o‘tkazgan va hadis eshitgan.
​Imom Ja’far as-Sodiq: Ahli baytning 6-imomi, o‘z davrining eng yirik ilmiy va ma’naviy rahnamosi. Imom Abu Hanifa u kishi bilan uzoq muloqotda bo‘lib, fiqh va ma’naviyat sohasida ko‘p bahramand bo‘lgan.
​Zayd ibn Ali: Imom Zaynul Obidinning o‘g‘li. Imom Abu Hanifa Zayd ibn Ali bilan bir necha yil davomida ilmiy muloqotda bo‘lgan va uning teran ilmini yuqori baholagan.
​Imom Abu Hanifaning ilmiy merosida ustozlarining o‘rni
​Imom Abu Hanifaning ilmiy uslubi va fiqhiy mazhabi shakllanishida ustozlarining turli ilmiy maktablarga mansubligi katta rol o‘ynagan:
​Kufa maktabi (Hammod, Sha’biy): Mantiqiy fikrlash, qiyos va masalalarni chuqur tahlil qilish (ra'y va fiqh) ko‘nikmasini berdi.
​Xijoz maktabi (Ato, Nofi’): Hadis, asar va sahobalarning fatvolari bilan tanishish imkonini yaratdi.
​Ahli bayt maktabi: Ma’naviy teranlik va sunnatni saqlashga bo‘lgan yuksak mas’uliyatni singdirdi.

Axmadjonov Allohyor,

Ta'lim muassasi 2-kurs talabasi