Ona tilim – iftixorim, ruhim ko'zgusi

Har yili 21 oktabr kuni yurtimizda O'zbek tili bayrami nishonlanadi. Bu sana tasodifiy tanlanmagan. 1989-yilning shu kuni o'zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan, bu xalqimiz o'z qadriyatlarini, o'zligini qayta anglagan davrning muhim bosqichi bo'ldi.

Til faqat so'zlar yig'indisi emas. U millatning tarixi, xotirasi va ruhidir. Bobolarimiz asrlar davomida qo'shiqlarda, dostonlarda, maqol va matallarda o'z hayotini, orzu-umidlarini shu til orqali avlodlarga yetkazgan. Shuning uchun ham «Ona tilini bilmagan o'z ona yurtini ham bilmaydi» degan fikr bejiz aytilmagan.

O'zbek tilining boy tarixida Alisher Navoiyning o'rni beqiyos. U «Muhokamat ul-lug'atayn» asarida turkiy tilning boyligi va go'zalligini dalillar bilan ko'rsatib berdi, bu tilda ijod qilish mumkinligini butun dunyoga isbotladi. Navoiy bobomiz ochgan yo'l bugungi kunda ham har bir ona tili sevuvchisi uchun ibrat bo'lib qolmoqda.

Navoiydan tashqari, o'zbek tilining taraqqiyotiga Mahmud Qoshg'ariy, Zahiriddin Muhammad Bobur, Cho'lpon, Abdulla Qodiriy, Abdulla Qahhor kabi ulug' ijodkorlar ham katta hissa qo'shgan. Qoshg'ariy «Devonu lug'atit turk» asarida turkiy xalqlar tilining boyligini jamlagan bo'lsa, Qodiriy «O'tkan kunlar» romani bilan o'zbek adabiy tilini yangi cho'qqiga ko'tardi. Abdulla Qahhorning hikoyalari esa xalq so'zining jozibasi, ixchamligi va o'tkirligini yaqqol namoyon etadi. Ular qoldirgan meros tilimizning naqadar nozik, mayin va quvvatli ekanini ko'rsatib turibdi.

O'zbek tilining go'zalligi uning ohangdorligi va ma'noga boyligida ham ko'rinadi. Alla aytayotgan onaning mayin ovozi, ota nasihatidagi donolik, o'lan va termalardagi samimiyat – bularning barchasi ona tilimiz bag'rida jonlanadi. Bir tilning o'zida ham mehr, ham hikmat, ham hazil-mutoyiba bu qadar uyg'un yashashi kamdan-kam uchraydi.

Bugun zamon shiddat bilan o'zgarmoqda. Internet, ijtimoiy tarmoqlar, xorijiy so'zlarning ko'payishi tilimizga ham ta'sir qilmoqda. Yozishmalarda ona tilimizni buzib yozish, o'zlashma so'zlarni ortiqcha ishlatish odatga aylanyapti. Aslida zamonaviy bo'lish ona tilini unutish degani emas. Aksincha, tilimizni sof, to'g'ri va go'zal saqlagan holda dunyo bilan hamnafas bo'lish – haqiqiy madaniyat belgisidir.

Ayniqsa, yosh avlodning tilga munosabati muhim. Maktab va oliy o'quv yurtlarida ona tili darslariga e'tibor, she'riyat kechalari, ma'ruza va munozaralar, til bo'yicha tanlovlar yoshlarda so'zga hurmat tuyg'usini kuchaytiradi. Har bir yosh o'z fikrini ravon, tushunarli va chiroyli bayon qila olsa, bu jamiyatning ma'naviy yuksalishiga ham xizmat qiladi.

Til bayrami har birimizga bir narsani eslatadi: ona tilini asrash va rivojlantirish har bir fuqaroning burchidir. Buning uchun katta ishlar shart emas. To'g'ri so'zlash, xatosiz yozish, kitob o'qish, bolalarimizga ona tilimizni sevishni o'rgatish kifoya.

Ona tilimiz bor ekan, millatimiz bor. Keling, uni ko'z qorachig'idek asrab, kelajak avlodlarga boyitib topshiraylik. Til bayramingiz muborak bo'lsin!

Abduqayumov Hasanboy

Ta'lim muassasasi 3-kurs talabasi