Tashqi ko‘rinish va ichki dunyo muvozanati

Islom falsafasida kiyim shunchaki tanani yopuvchi mato emas, balki insonning ma’naviy olami, ijtimoiy mavqei va Yaratganga bo‘lgan munosabatining ko‘zgusidir. Buyuk mutafakkir Al-Movardiy kiyinish odobini insoniy komillikning muhim sharti sifatida talqin etadi.

1. Libosning Uch Asosiy Vazifasi

Inson nima uchun kiyinishi kerak degan savolga falsafiy jihatdan uchta asosiy sabab keltiriladi:

• Himoya: Kiyim inson jismiga yetadigan turli tashqi zararlardan, masalan, jazirama issiq yoki qahraton sovuqdan saqlash uchun zarurdir. Bu aqlan va amalan majburiy ehtiyoj sanaladi.
• Uyatli joylarni berkitish: Bu insonning hayvondan farqlanuvchi asosiy jihati bo‘lib, nafaqat din, balki sog‘lom insoniy aql ham uyatli joylarni yopishni go‘zal deb biladi.
• Go‘zallik va ziynat: Libos insonning tashqi ko‘rinishiga sayqal beradi va unga ko‘rk bag‘ishlaydi. Bu Yaratganning o‘z bandalariga bergan ne’mati va marhamati sifatida ko‘riladi.

2. Jamiyat va Kasbiy Mas’uliyat

Kiyinishda har bir inson o‘zi yashayotgan jamiyatning urf-odatlarini inobatga olishi shart. Falsafiy qarashlarga ko‘ra, kishining libosi ikki narsaga mos bo‘lishi kerak:

• Yashash joyi: Har bir shahar yoki o‘lkaning o‘ziga xos kiyinish uslubi bor. O‘z yurti urfidan mutlaqo ajralib turish nodonlik hisoblanadi.
• Kasb-hunar: Harbiylarning, savdogarlarning yoki ilm ahliining o‘ziga xos liboslari bo‘ladi. Bu farq odamlarni bir-biridan ajratish va ularning jamiyatdagi vazifasini anglash uchun belgi bo‘lib xizmat qiladi.

3. Mo‘tadillik va Moliyaviy Holat

Kiyinishda inson o‘z imkoniyatlaridan kelib chiqishi — falsafadagi "oltin o‘rta" qoidasiga amal qilishi lozim:

• Boy-badavlat kishi imkoniyati bo‘la turib o‘ta xarob kiyinishi baxillik sanaladi. Chunki u o‘ziga berilgan ne’matni yashirgan bo‘ladi.
• Kambag‘al kishining o‘zini boy ko‘rsatishga urinishi esa isrofgarchilik va aqlsizlikdir.
• Mavqei baland insonning o‘ta oddiy, past tabaqali kishidek kiyinishi o‘z qadrini yerga urish bo‘lsa, aksincha harakat qilish takabburlikdir.

4. Ruhning Jismdan Ustunligi

Eng muhim falsafiy xulosa shundan iboratki, kiyim insonni emas, inson kiyimni bezashi kerak.

"Go‘zallik kiyimning qimmatbaholigida emas" degan hikmat shunga ishora qiladi.

Agar inson kiyimiga haddan tashqari e’tibor bera boshlasa, u o‘z ma’naviyatini unutib qo‘yadi va libosining xizmatkoriga aylanib qoladi. Haqiqiy mardlik — kiyimni shunday tanlashki, u insonni asrasin, ammo inson kiyimni asrash (uning kir bo‘lishidan yoki g‘ijim bo‘lishidan qo‘rqib) uchun o‘zini qiynamasin.

Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, kiyim insonning o‘ziga bo‘lgan hurmati va atrofidagilarga bo‘lgan e’tiborining ifodasidir. Maqsad kiyim orqali boshqalardan ajralib turish yoki maqtanish emas, balki Yaratgan bergan ne’matni go‘zal suratda namoyon etish bo‘lishi lozim.

Ziyayev Abdulqahhor

ta'lim muassasasi o'qituvchisi