Yolg'on gapirishdan ogohlantirish va rostgo'ylikning ahamiyati
Inson axloqini buzadigan eng xavfli illatlardan biri — yolg'ondir. Yolg'on nafaqat insonning shaxsiy axloqini, balki jamiyatning ishonch va tinchligini ham yo'qqa chiqaradi. Islom dini rostgo'ylikka katta ahamiyat berib, yolg'onni qattiq qoralagan. Qur'on va hadislarda rostgo'ylikka chaqiruv va yolg'ondan qaytaruv juda ko'p uchraydi.
Qur'onda yolg'ondan qaytarish
Alloh taolo Qur'oni karimda bunday marhamat qiladi:
وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا
Ma'nosi: «(Ey inson), o'zing aniq bilmagan narsaga ergashma! CHunki quloq, ko'z va dil — bularning barchasi to'g'risida (inson) Qiyomat kunida javob beradi».(Isro surasi, 36-oyat)
Bu oyat insonga har qanday xabarni tekshirmasdan tarqatmaslik, bilmagan narsasida gapirmaslik lozimligini o'rgatadi. CHunki inson eshitgani, ko'rgani va ishongani uchun Alloh oldida javob beradi.
Hadislarda rostgo'ylik va yolg'on
Abdulloh ibn Mas'ud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ aytganlar: «Albatta, rostgo'ylik yaxshilikka boshlaydi, yaxshilik esa jannatga olib boradi. Bir kishi doim rost so'zlab, Alloh nazdida rostgo'y deb yoziladi. Albatta, yolg'on gunoh ishlarga olib boradi, gunoh esa do'zaxga yetaklaydi. Bir kishi doim yolg'on gapirib, Alloh nazdida yolg'onchi deb yoziladi».
Bu hadisda rostgo'ylik insonni jannatga olib boruvchi asosiy sifat ekani, yolg'on esa do'zaxga yetaklovchi yo'l ekani ochiq bayon qilingan.
Savdoda yolg'onning zarari
Payg'ambarimiz ﷺ savdo-sotiqda rostgo'ylikka ham alohida e'tibor berganlar: «Sotuvchi va oluvchi ajralib ketmaslaridan oldin ixtiyorlidirlar. Agar rost gapirib, molning aybini bayon qilsalar, savdolariga baraka beriladi. Agar yolg'on gapirib, aybni yashirsalar, savdolarining barakasi ketadi».
Bu hadis iqtisodiy munosabatlarda ham rostgo'ylik asosiy tamoyil ekanini ko'rsatadi. YOlg'on bilan topilgan mol barakasiz bo'ladi.
Kuldirish uchun yolg'on
Rasululloh ﷺ shunday deganlar: «Odamlarni kuldirish uchun yolg'on so'zlagan kishiga vay bo'lsin! Vay bo'lsin!»
Bu hadis hazil yoki kulgi uchun ham yolg'on gapirish joiz emasligini, musulmon kishi tilini haromdan saqlashi lozimligini ta'kidlaydi.
Yolg'onchilarning oxiratdagi azobi
Samura ibn Jundab rivoyat qilgan hadisda Payg'ambarimiz ﷺ tushlarida yolg'onchi insonning qattiq azobga duchor bo'lishini ko'rganlar. U yerda yolg'on tarqatgan odamning og'zi temir changaq bilan yirtilgani bayon qilinadi. Bu hadis yolg'onning qanchalik og'ir gunoh ekanini ko'rsatadi.
Yolg'onning jamiyatga ta'siri
Yolg'on:
- Ishonchni yo'qotadi
- Odamlar orasida adovat va nizo chiqaradi
- Iqtisodiy munosabatlarni buzadi
- Iymonni zaiflashtiradi
SHu sababli Islom axloqida rostgo'ylik imonning asosiy belgilaridan biri hisoblanadi.
Xulosa
Islom dinida rostgo'ylik eng ulug' axloqiy sifatlardan biri, yolg'on esa eng yomon illatlardan hisoblanadi. Qur'on va hadislarda yolg'ondan qattiq qaytarilgan va rostgo'ylikka chaqirilgan. Musulmon kishi tilini yolg'ondan saqlashi, haqni aytishi, ishonchli va adolatli bo'lishi lozim. CHunki rostgo'ylik insonni jannatga, yolg'on esa do'zaxga yetaklaydi.
Munavvarov Ahrorxon
ta'lim muassasasi 2-kurs talabasi
