“Равоиъул баён фи тафсири оятил аҳком” асари ва унинг фиқҳий тафсирдаги ўрни

Қуръони карим нафақат ақидавий ва ахлоқий масалаларни, балки инсон ҳаётига доир амалий ҳукмларни ҳам баён этган илоҳий манбадир. Оятлардаги шаръий ҳукмларни таҳлил қилиш ва улардан фиқҳий қоидалар чиқариш ислом илмлари ичида алоҳида аҳамият касб этади. Шу йўналишда ёзилган муҳим асарлардан бири — Муҳаммад Али ас-Собунийнинг “Равоиъул баён фи тафсири оятил аҳком” китобидир.

Асар муаллифи ҳақида

Муҳаммад Али ас-Собуний (1930–2021) замонавий тафсир илмининг йирик уламоларидан бўлиб, Суриянинг Ҳалаб шаҳрида туғилган. У Макка ва Мадина университетларида дарс берган, Қуръон тафсири ва фиқҳ соҳасида кўплаб асарлар ёзган. Унинг энг машҳур асарларидан бири — “Сафватут тафосир” бўлса, “Равоиъул баён” фиқҳий тафсир соҳасида алоҳида ўрин тутади.

Асарнинг номи ва мақсади

Китобнинг тўлиқ номи: “Равоиъул баён фи тафсири оятил аҳком минал Қуръон” Маъноси: “Қуръондаги аҳком оятларининг гўзал баёни”.

Асарнинг асосий мақсади — Қуръони каримдаги шаръий ҳукмларга оид оятларни фиқҳий нуқтаи назардан таҳлил қилиш, уламолар ихтилофини келтириш ва кучли далил асосида таржиҳ қилишдир.

Асарнинг тузилиши ва услуби

Китоб икки жилддан иборат бўлиб, муаллиф унда аҳком оятларини муайян тартиб асосида шарҳлайди. Ҳар бир мавзу қуйидаги услубда баён қилинади:
1. Оят матнини келтириш
2. Луғавий таҳлил
3. Нузул сабаби (оят тушиш сабаби)
4. Фиқҳий масалаларни баён қилиш
5. Мазҳаблар ихтилофи
6. Далилларни таҳлил қилиш
7. Кучли (рожиҳ) қавлни танлаш

Бу услуб китобни нафақат тафсир, балки қиёсий фиқҳ манбасига ҳам айлантиради.

Асарда ёритилган асосий мавзулар

“Равоиъул баён”да қуйидаги мавзулар кенг ёритилган:
• Таҳорат ва намоз аҳкомлари
• Рўза ва закот масалалари
• Ҳаж ҳукмлари
• Никоҳ ва талоқ
• Мерос тақсимоти
• Жиноят ва жазо масалалари
• Савдо-сотиқ ва молиявий муомалалар

Муаллиф ҳар бир масалани Қуръон ояти асосида очиб беради ва фақиҳлар фикрини солиштириб таҳлил қилади.

Асарнинг илмий аҳамияти

1. Қиёсий фиқҳ услубида ёзилгани
2. Далилларга асосланган таҳлил
3. Замонавий услубда баён қилингани
4. Талабалар ва илмий изланувчилар учун қулай манба экани

Муаллиф мазҳаблар ўртасида адолатли ёндашувни сақлаб, далил жиҳатдан кучли фикрни танлайди. Бу эса китобнинг илмий қийматини оширади.

Хулоса

“Равоиъул баён фи тафсири оятил аҳком” — аҳком оятларини чуқур фиқҳий таҳлил қилган муҳим тафсирий асардир. У фақатгина оят маъносини тушунтириб қолмай, балки мазҳаблар ихтилофини илмий асосда баён қилади ва таржиҳ қилади. Шу жиҳатдан у ислом ҳуқуқшунослиги ва тафсир илмида муҳим манбалардан бири ҳисобланади.

Абдувоҳидов Абдували

Таълим муассасаси 4-курс талабаси