РЎЗАГА ДОИР ҲУКМЛАР (1-қисм)

Изоҳ: الصّوم [ас-совм] – “Рўза” сўзи луғатда бир нарсадан ўзини тийишни билдиради. Рамазон ойи рўзасини тутиш ҳижрий иккинчи сананинг Шаъбон ойида фарз қилинган.

هو ترك الأكل والشّرب والجماع من الصّبح إلى الغروب بنيّةٍ من أهله

Рўза –рўзага аҳл кишининг ният билан субҳдан то кун ботгунгача ейиш, ичиш ва жинсий алоқа қилишни тарк этишидир.

Изоҳ: Рўзага аҳл киши деганда балоғатга етган, мусулмон ва оқил киши тушунилади. Аёл киши рўзага аҳл бўлиши учун қўшимча равишда ҳайз ва нифосдан пок бўлиши даркор.

وصحّ صوم رمضان وهو فرضٌ والنّذر المعيّن وهو واجبٌ والنّفل بنيّةٍ من اللّيل إلى ما قبل نصف النّهار وبمطلق النّيّة ونيّة النّفل

Фарз бўлган Рамазон рўзаси, вожиб бўлган муайян назр рўзаси ва нафл рўза кечадан бошлаб то кундузнинг ярмигача қилинган ният ёки мутлақ ва нафл нияти билан дуруст бўлади.

Изоҳ: Рамазон рўзаси, муайян назр рўзаси ва нафл рўза кечадан, яъни тонг отмасдан аввалги вақтдан бошлаб завол вақтигача қилинган ният билан дуруст бўлади. Бундан ташқари, мутлақ ният билан, яъни “рўза тутдим” дейиш билан ёки нафл ният қилиб, яъни “нафл рўза тутишни ният қилдим” дейиш билан ҳам ушбу рўзалари тўғри бўлади. Муайян назр рўза деганда муайян бир кун рўза тутишни назр қилиб қўйилган рўза тушунилади. Масалан, 16-август душанба куни рўза тутишни назр қилдим, деса шу куни рўза тутиш унга вожиб бўлади. Куни маълум бўлгани учун муайян – тайин қилинган назр рўза дейилади.Кунини маълум қилмаган назр мутлақ назр дейилади. Масалан, “зиммамга бир кун рўза тутиш бор”, деса мутлақ назр рўзани ўзига лозим қилган бўлади.

وما بقي لم يجز إلّا بنيّةٍ معيّنةٍ مبيّتةٍ

(Рамазон қазоси, мутлақ назр ва каффорот рўзаси каби) қолган рўзалар фақатгина кечаси(субҳ кирмасидан аввал) тайин қилинган (қандай рўза экани) ният билангина жоиз бўлади.

Изоҳ: Рамазон қазоси, бузиб қўйилган нафл қазоси, мутлақ назр ва каффорот рўзаларинимутлақ ёки нафл ният билан тутиб бўлмайди. Шунингдек бундай рўзаларга субҳ кирмасидан аввал ният қилиш ва қайси рўза эканини тайин қилиш лозим бўлади.

ويثبت رمضان برؤية هلاله

Рамазон рўзаси ҳилолни кўриш билан собит бўлади.

أو بعد شعبان ثلاثين

Ёки Шаъбон ойини ўттиз кун ҳисоблаш билан собит бўлади.

Изоҳ: Осмон булутли бўлиб ҳилол кўришни имкони бўлмаса Шаъбон ойи ўттиз кун қилинади. Шундан сўнг Рамазон ойи кирди деб эътиборга олинади.

ولا يصام يوم الشّكّ إلّا تطوّعًا

Шак куни нафлдан бошқа рўза тутилмайди.

Изоҳ: Шак куни Шаъбоннинг ўттизинчи куни бўлиб, у кун Рамазондан ёки Шаъбондан эканлиги номаълум бўлган кун. Бу кунда нафлдан бошқа рўза тутиш макруҳ.

Саминов Азамхон

Таълим муассасаси ўқитувчиси