MUSTAQILLIK — MILLIY O‘ZLIK, OZODLIK VA BUYUK KELAJAK TIMSOLI

Insoniyat tarixiga nazar tashlasak, ozodlik va mustaqillik g‘oyasi insoniyat bilan birga shakllanganini ko‘ramiz. Inson uchun o‘z taqdirini o‘zi belgilash, o‘z yurti, tili, dini, madaniyati va qadriyatlarini erkin asrab-avaylash azaldan eng ulug‘ ne’matlardan biri bo‘lib kelgan. Shu bois tarix davomida xalqlar va millatlar o‘z erki, Vatanining daxlsizligi va kelajagi uchun kurashib kelgan.

Mustaqillik — shunchaki davlatning siyosiy jihatdan boshqa bir davlatga qaram bo‘lmasligi emas. U, avvalo, xalqning o‘z taqdirini o‘zi belgilashi, milliy manfaatlarini mustaqil ravishda himoya qilishi, ona tili, dini, tarixi, madaniyati va milliy qadriyatlarini erkin rivojlantirish imkoniyatidir.

Bugun biz shukr qiladigan eng buyuk ne’matlardan biri — yurtimizning mustaqil, tinch va ozod davlat sifatida taraqqiy etayotganidir. Eng muhimi, bugungi kunda yurtimizda turli millat va elat vakillari o‘zaro hurmat, ahillik va totuvlikda yashab, yagona Vatan ravnaqi uchun mehnat qilmoqdalar.

Mustaqillik tushunchasining shakllanishi

Mustaqillik g‘oyasi bir kunda paydo bo‘lmagan. U insoniyatning siyosiy va ijtimoiy taraqqiyoti davomida asta-sekin shakllangan.

Qadimgi davrlardanoq xalqlar o‘z hududi va boshqaruviga ega bo‘lishga intilgan. Davlatlarning vujudga kelishi bilan xalq, hudud, hokimiyat va mustaqil qaror qabul qilish kabi tushunchalar ham rivojlangan.

Keyinchalik davlatlar o‘rtasidagi munosabatlar murakkablashib, bir davlatning boshqa davlat ustidan hukmronlik qilishga intilishi kuchaydi. Bunga qarshi esa ozodlik va mustaqillik uchun kurashlar avj oldi.

Shunday qilib, mustaqillik tushunchasi nafaqat siyosiy, balki ma’naviy mazmun ham kasb etdi. Chunki xalq o‘zligini yo‘qotsa, siyosiy erkinlikning o‘zi ham yetarli emas. Haqiqiy mustaqillik milliy o‘zlik, tarixiy xotira va ma’naviy qadriyatlarni asrash bilan chambarchas bog‘liq.

Xalqlar azaldan ozodlik uchun kurashib kelgan

Jahon tarixining deyarli barcha davrlarida xalqlarning ozodlik uchun kurashlari mavjud bo‘lgan. Bosqinchilikka qarshi kurash, mustaqil davlat barpo etish, milliy til va madaniyatni saqlab qolish, o‘z yerida erkin yashash istagi ko‘plab xalqlar tarixining ajralmas qismidir.

Ba’zi xalqlar o‘z mustaqilligiga tinch siyosiy jarayonlar orqali erishgan bo‘lsa, boshqalari uzoq davom etgan urushlar, qo‘zg‘olonlar va og‘ir sinovlarni boshdan kechirgan.

Demak, mustaqillik — avlodlardan avlodlarga o‘tib kelgan eng buyuk orzulardan biridir. Bugun erkin yashayotgan xalq o‘z ozodligining qadriga yetishi uchun uni qanday mashaqqatlar evaziga qo‘lga kiritilganini unutmasligi kerak.

O‘zbek xalqining mustaqillik sari bosib o‘tgan yo‘li

O‘zbekiston hududi qadimdan davlatchilik, ilm-fan va madaniyat markazlaridan biri bo‘lib kelgan. Bu zaminda Xorazm, So‘g‘d, Baqtriya, Kushonlar davlati, Turk xoqonliklari, Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar, Temuriylar va boshqa davlatlar kabi yirik siyosiy tuzilmalar mavjud bo‘lgan.

Ajdodlarimiz davlat boshqaruvi, ilm-fan, savdo, hunarmandchilik va madaniyat sohalarida ulkan meros qoldirganlar.

Ayniqsa, Amir Temur va Temuriylar davrida Movarounnahr va Xuroson hududlari dunyo sivilizatsiyasining yirik markazlaridan biriga aylandi. Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur kabi buyuk ajdodlarimiz nafaqat o‘z xalqimiz, balki butun insoniyat tarixida o‘chmas iz qoldirdilar.

Ammo keyingi asrlarda hududimizdagi siyosiy parokandalik va ichki nizolar kuchayib, tashqi kuchlarning aralashuvi uchun sharoit paydo bo‘ldi.

Rossiya imperiyasi davri

XIX asrda Rossiya imperiyasi Turkiston hududlariga tobora chuqurroq kirib keldi. Natijada Buxoro amirligi va Xiva xonligi Rossiya ta’siriga tushdi, Qo‘qon xonligi esa tugatilib, uning hududida Turkiston general-gubernatorligi tashkil etildi.

Bu davr xalqimiz hayotida og‘ir siyosiy va ijtimoiy o‘zgarishlar davri bo‘ldi. Mahalliy aholining siyosiy mustaqilligi cheklandi, iqtisodiy va boshqaruv tizimlarida mustamlakachilik siyosati kuchaydi.

Biroq xalqimiz ozodlik istagidan voz kechmadi. Turli davrlarda mustamlakachilikka qarshi ko‘plab qarshiliklar yuzaga keldi.

Milliy o‘zlikni saqlab qolish yo‘lidagi kurash

Xalqni zabt etish faqat hududni egallash bilangina tugamaydi. Eng katta xavf — uning tarixiy xotirasi, tili, madaniyati va milliy o‘zligini zaiflashtirishdir.

Rossiya imperiyasi, keyinchalik sovet tuzumi davrida ham xalqimizning milliy hayotiga kuchli siyosiy va mafkuraviy ta’sir o‘tkazildi. Biroq xalqimiz o‘zligini butunlay yo‘qotmadi.

Bunda ma’rifatparvar ajdodlarimizning xizmatlari beqiyosdir.

Jadidlar va ma’rifatparvar ajdodlarimizning buyuk xizmati

XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkiston zaminida jadidchilik va ma’rifatparvarlik harakati kuchaydi.

Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Fitrat, Cho‘lpon va boshqa ma’rifatparvarlar xalqni ilmga, ma’rifatga, taraqqiyotga va milliy uyg‘onishga chorladilar.

Ular xalqning o‘zligini anglashi, tarixini bilishi, zamonaviy bilimlarni egallashi va ozod kelajak haqida fikr yuritishi uchun katta sa’y-harakat qildilar.

Ularning maqsadi faqat maktab ochish yoki kitob yozish emas edi. Ular xalqning ongini uyg‘otishni istadilar.

Afsuski, sovet davrida ko‘plab ma’rifatparvar va milliy uyg‘onish tarafdorlari qatag‘on qilindi. Ularning ko‘pchiligi hayotidan ayrildi, asarlari taqiqlandi, nomlari uzoq vaqt tilga olinmadi.

Ammo ular yaratgan ma’naviy meros yo‘qolmadi.

Aksincha, bu meros avloddan avlodga o‘tib, xalqimizning tarixiy xotirasini saqlab qoldi. Ularning ilm-ma’rifat, milliy o‘zlik va Vatan haqidagi qarashlari keyingi avlodlar uchun ma’naviy mayoq bo‘lib xizmat qildi.

Shu ma’noda, bugungi avlod o‘z ajdodlaridan nafaqat tarix, balki katta ma’naviy qarzdorlikni ham meros qilib olgan.

Bizning ildizlarimiz — mushtarak

O‘zbek xalqining tarixini anglashda turkiy xalqlar tarixini ham unutmaslik kerak.

Turkiy xalqlar asrlar davomida ulkan tarixiy, madaniy va ma’naviy makonda yashab kelgan. Ularning tillari, urf-odatlari va tarixiy taqdirlarida ko‘plab umumiy jihatlar mavjud.

Bugungi turkiy xalqlar — o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, ozarbayjon, turk, uyg‘ur, tatar, boshqird va boshqa xalqlar — tarixning turli bosqichlarida bir-biriga yaqin madaniy va tarixiy aloqalarda bo‘lgan.

Shuning uchun biz o‘z tariximizga qarar ekanmiz, bu mushtarak ildizlarni ham qadrlashimiz lozim.

Ammo tarixiy yaqinlik bugungi xalqlarning alohida milliy davlatlari va o‘ziga xosligini inkor etmaydi. Aksincha, o‘zaro hurmat va hamkorlik orqali umumiy tariximizni yanada ulug‘lash imkonini beradi.

Bugun biz shukr qilamizki, turkiy dunyoning ko‘plab xalqlari o‘z mustaqil davlatlariga ega. Har bir xalq o‘z tili, madaniyati va milliy qadriyatlarini erkin rivojlantirish imkoniyatiga ega.

Sovet davri va mustaqillikka eltgan yo‘l

1917-yildan keyingi siyosiy jarayonlar natijasida Turkiston hududida yangi sovet siyosiy tizimi shakllandi. 1924-yildagi milliy-hududiy chegaralanish natijasida O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi tashkil topdi.

Sovet davrida mamlakatda sanoat, ta’lim, tibbiyot va boshqa sohalarda muayyan o‘zgarishlar yuz bergan bo‘lsa-da, siyosiy hokimiyat markazlashgan tizimga bo‘ysungan edi.

Milliy siyosat, til, din va tarix masalalarida ham jiddiy cheklovlar mavjud bo‘ldi. Diniy hayot qattiq nazorat ostiga olindi, ko‘plab diniy ulamolar va ziyolilar ta’qib qilindi. Milliy tarixning ayrim sahifalariga biryoqlama baho berildi.

Shunga qaramay, xalqimiz o‘zligini saqlab qoldi. Ona tilimiz, urf-odatlarimiz, oilaviy qadriyatlarimiz, milliy san’atimiz va tarixiy xotiramiz avloddan avlodga yetib keldi.

1980-yillarning oxirlarida sobiq sovet tizimida chuqur siyosiy va iqtisodiy inqiroz kuchaydi. Jamiyatda milliy o‘zlik va tarixiy haqiqatga qiziqish ortdi.

Nihoyat, 1991-yil 31-avgust kuni O‘zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi e’lon qilindi. 1-sentabr esa Mustaqillik kuni sifatida belgilandi.

Bu sana xalqimizning ko‘p asrlik ozodlik orzusining zamonaviy tarixdagi buyuk ro‘yobi bo‘ldi.

Mustaqillik — ajdodlar orzusining ro‘yobi

1991-yilda qo‘lga kiritilgan davlat mustaqilligini faqat bir siyosiy voqea sifatida baholab bo‘lmaydi.

Bu — asrlar davomida shakllangan ozodlik orzusining yangi tarixiy bosqichda ro‘yobga chiqishi edi.

Ajdodlarimiz davlatlilikni barpo etish uchun kurashganlar. Ma’rifatparvarlar xalqni uyg‘otishga intilganlar. Qatag‘onlarda halok bo‘lgan ziyolilarimiz esa o‘z e’tiqodi va qarashlari yo‘lida katta qurbonliklar berganlar.

Ularning orzusi — o‘zligini anglagan, ilmli, erkin va taraqqiy etgan xalqni ko‘rish edi.

Bugungi mustaqil O‘zbekiston ana shu tarixiy orzularning davomidir.

Mustaqillik yillarida erishilgan yutuqlar

Mustaqillik yillarida O‘zbekiston o‘zining davlat ramzlariga ega bo‘ldi. Davlat bayrog‘i, gerbi va madhiyasi xalqimizning milliy davlatchiligini ifodalovchi muqaddas timsollarga aylandi.

O‘zbekistonning Konstitutsiyasi qabul qilinib, davlat va jamiyat hayotining huquqiy asoslari shakllantirildi.

Ona tilimizning davlat tili sifatidagi mavqei mustahkamlandi. Milliy tariximizni qayta o‘rganish, buyuk ajdodlarimiz merosini tiklash va ularning nomlarini xalqimizga qaytarish borasida katta ishlar amalga oshirildi.

Diniy va ma’naviy merosimizga bo‘lgan munosabat ham tubdan o‘zgardi. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Bahouddin Naqshband kabi buyuk allomalarimizning ilmiy va ma’naviy merosi keng o‘rganila boshlandi.

Ta’lim, tibbiyot, transport, kommunikatsiya, sanoat va qishloq xo‘jaligi sohalarida ham katta o‘zgarishlar yuz berdi.
Bugungi O‘zbekiston xalqaro maydonda o‘zining mustaqil ovoziga ega bo‘lgan davlatdir.

Eng katta boyligimiz esa — tinchlik va osoyishtalikdir.

Bugungi kun — shukr va mas’uliyat kuni

Bugun biz ozod va mustaqil yurtda yashayapmiz. Yurtimizda turli millat va elat vakillari o‘zaro hurmat va hamjihatlikda hayot kechirmoqda.

Bizning oldimizda endi mustaqillikni qo‘lga kiritish emas, balki uni asrab-avaylash, yanada mustahkamlash va kelajak avlodlarga munosib holda topshirish vazifasi turibdi.

Mustaqillikni faqat bayram kunlari eslash yetarli emas. Uni ilm bilan, halol mehnat bilan, Vatanga sadoqat bilan, qonunlarga hurmat bilan va milliy qadriyatlarga e’tibor bilan mustahkamlash kerak.

Yosh avlod o‘z tarixini bilsa, ajdodlarining qanday sinovlardan o‘tganini anglasa, bugungi tinchlik va ozodlikning qadriga yanada chuqurroq yetadi.

Xulosa

Mustaqillik — bizga osmondan tushgan oddiy ne’mat emas. Uning ortida asrlar davomida davom etgan davlatlilik an’analari, ozodlik uchun kurashlar, ma’rifatparvar ajdodlarning mashaqqatlari, qatag‘onlarda sinovdan o‘tgan ziyolilarimizning jasorati va xalqimizning sabr-toqati mujassam.

Bugun biz o‘z tariximizni erkin o‘rganish, ona tilimizda so‘zlashish, milliy qadriyatlarimizni asrash va kelajagimizni o‘z qo‘limiz bilan qurish imkoniyatiga egamiz.

Biz turkiy xalqlar sifatida mushtarak tarixiy ildizlarimizni qadrlagan holda, har bir xalqning o‘z mustaqilligi, tili va milliy o‘zligiga hurmat bilan qarashimiz kerak.

Eng muhimi, bugun biz — shukrki — ozod va obod yurtlarda yashayotgan, o‘zaro do‘stlik va hamjihatlikni qadrlayotgan avlodmiz.

Shunday ekan, mustaqillikni sevish — Vatanni sevishdir.

Mustaqillikni asrash — ajdodlar xotirasiga hurmatdir.

Mustaqillikni mustahkamlash — kelajak avlod oldidagi burchimizdir.

Zero, mustaqillik — kechagi ajdodlarimizning orzusi, bugungi avlodimizning ne’mati va ertangi avlodimizning omonatidir.

  Ubaydullayev Qobiljon

Ta'lim muassasasi 4-kurs talabasi