GLOBALLASHUV DAVRIDA YOSHLARNI YOT G'OYALAR VA DINIY EKSTREMIZMDAN ASRASHDA MILLIY-DINIY QADRIYATLARNING O'RNI
KIRISH
Globallashuv jarayoni zamonaviy dunyoda axborot almashinuvini tezlashtirib, xalqlar o'rtasidagi aloqalarni kengaytirgani bilan birga, milliy va diniy qadriyatlar uchun ham jiddiy sinov davrini boshlab berdi. Chegaralarning shartliligi, internet va ijtimoiy tarmoqlarning cheksiz imkoniyatlari orqali turli mafkuralar, jumladan diniy ekstremistik g'oyalar ham tez tarqalish imkoniga ega bo'lmoqda.
O'zbekiston yoshlari — mamlakat aholisining salmoqli qismini tashkil etuvchi ijtimoiy guruh sifatida — ana shunday tashqi ta'sirlarga eng ko'p duch keladigan qatlamdir. Shu sababli milliy-diniy qadriyatlarni yoshlar ongida mustahkamlash, ularda mafkuraviy immunitetni shakllantirish davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylandi. Ushbu maqolaning maqsadi globallashuv sharoitida yoshlarni yot g'oyalar va diniy ekstremizmdan asrashda milliy-diniy qadriyatlarning tutgan o'rnini tahlil qilishdan iborat.
ANNOTATSIYA
Maqolada globallashuv jarayonining yoshlar ma'naviyatiga ko'rsatayotgan ta'siri, diniy ekstremistik g'oyalarning tarqalish sabablari va ularga qarshi kurashda milliy-diniy qadriyatlarning ahamiyati yoritiladi. Mafkuraviy immunitetni shakllantirishning asosiy yo'nalishlari — sifatli diniy ma'rifat, oilaviy tarbiya va davlat siyosati misolida ko'rib chiqiladi.
ASOSIY QISM
1. Globallashuv va yoshlar ma'naviyatiga tahdidlar
Globallashuv davrida axborot makonining ochiqligi ijobiy imkoniyatlar bilan bir qatorda salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqarmoqda. Internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali diniy bilimga chanqoq, ammo yetarli ma'lumotga ega bo'lmagan yoshlar ba'zan soxta "da'vatchilar" tomonidan tarqatilayotgan buzuq g'oyalarga oson uchraydi. Bunday g'oyalar ko'pincha diniy matnlarni umumiy mazmunidan uzib, o'z manfaatlariga moslab talqin qilish orqali yoyiladi.
Diniy savodsizlik — ekstremistik g'oyalarning eng qulay tarqalish muhitini yaratadi. Chinakam diniy bilimga ega bo'lmagan yosh, o'zini din yo'lida deb hisoblagan holda, aslida asl diniy ta'limotdan uzoqlashtiruvchi g'oyalarga ergashib qolishi mumkin.
2. Milliy-diniy qadriyatlarning himoya vazifasi
O'zbek xalqining asrlar davomida shakllangan milliy-diniy qadriyatlari — mo'tadillik, kattalarga hurmat, mehmondo'stlik, ilmga intilish, bag'rikenglik — tabiatan ekstremistik g'oyalarga zid xususiyatga ega. Ushbu qadriyatlarni yoshlar ongida mustahkamlash ularni yot mafkuralarga nisbatan tabiiy "immunitet" bilan ta'minlaydi.
Ayniqsa, ota-bobolarimizdan meros bo'lib kelayotgan mahalla institutining tarbiyaviy ahamiyati, oilada shakllantiriladigan axloqiy me'yorlar hamda ustoz-shogird an'analari yoshlarni to'g'ri yo'ldan adashtirmaslikda muhim tayanch bo'lib xizmat qiladi.
3. Mafkuraviy immunitetni shakllantirish yo'llari
Yoshlarda mafkuraviy immunitetni shakllantirishning eng samarali yo'li — ularga to'g'ri, ilmiy asoslangan diniy bilim berishdir. Diniy ta'lim muassasalari, ta'lim dasturlari va ommaviy axborot vositalari orqali yoshlarga asl diniy manbalarga asoslangan, mo'tadil dunyoqarashni singdirish zarur.
Shuningdek, oilaviy tarbiyani mustahkamlash, yoshlarni foydali bandlik — ta'lim, kasb-hunar, sport va ijodiy faoliyat bilan ta'minlash, hamda davlat va jamoat tashkilotlarining bu boradagi izchil siyosati muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonda so'nggi yillarda tashkil etilgan reabilitatsiya va ijtimoiy moslashtirish dasturlari ham ushbu yo'nalishdagi amaliy qadamlardan hisoblanadi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, globallashuv davrida yoshlarni yot g'oyalar va diniy ekstremizmdan asrashning eng ishonchli vositasi — milliy-diniy qadriyatlarni ular ongida chuqur mustahkamlashdir. Sifatli diniy ma'rifat, mustahkam oilaviy tarbiya va davlatning izchil siyosati uyg'unlikda amalga oshirilsa, yoshlarimiz har qanday tashqi mafkuraviy tahdidlarga bardosh bera oladigan barkamol shaxslar bo'lib voyaga yetadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mirziyoyev Sh.M. Yoshlar — kelajagimiz, ertangi kunimizning bunyodkorlari. — Toshkent, 2020.
2. O'zbekiston Respublikasining "Yoshlarga oid davlat siyosati to'g'risida"gi qonuni. — Toshkent, 2016.
3. O'zbekiston Respublikasining "Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashish to'g'risida"gi qonun hujjatlari.
4. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Iymon-e'tiqod saboqlari. — Toshkent: Sharq, 2014.
5. Karimov I. Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuch. — Toshkent: Ma'naviyat, 2008.
6. Yoshlar ma'naviyati va mafkuraviy immunitet muammolari bo'yicha ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. — Toshkent, 2023.
7. Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi nashrlari.
Zokirjanov Musallam
ta'lim muassasasi talabasi