Яратилиш санаси 19.11.2025

ISLOM OILA HUQUQIDA AYOL VA ERKAKNING MAJBURIYATLARI

KIRISH

Oila — jamiyatning asosiy bo'g'ini bo'lib, uning mustahkamligi butun ijtimoiy tuzumning barqarorligini belgilaydi. Islom dini oilaviy munosabatlarga alohida e'tibor qaratib, er-xotin o'rtasidagi huquq va burchlarni aniq tartibga solgan. Biroq so'nggi yillarda O'zbekistonda, xususan yosh oilalar o'rtasida ajrimlar sonining ortib borayotgani jiddiy ijtimoiy muammoga aylanmoqda.

Ushbu maqolaning maqsadi islom oila huquqida ayol va erkakning o'zaro majburiyatlarini yoritish, zamonaviy oilaviy ajrimlarning kelib chiqish sabablarini tahlil qilish hamda bu muammoning diniy va ijtimoiy-huquqiy yechim yo'llarini ko'rsatib berishdan iborat.

ANNOTATSIYA

Maqolada islom shariatida er-xotinning bir-biriga nisbatan huquq va majburiyatlari, oila qurishdagi diniy asoslar yoritiladi. Zamonaviy oilalardagi ajrimlar sonining ortishi sabablari tahlil qilinib, bu muammoni bartaraf etishning diniy-ma'rifiy hamda ijtimoiy-huquqiy yechimlari taklif etiladi.

ASOSIY QISM

1. Islom oila huquqida er-xotin majburiyatlari

Islom dinida nikoh ikki tomonning o'zaro rozilik va mas'uliyat asosida tuzadigan muqaddas ahdnoma sifatida qaraladi. Er zimmasiga oilani moddiy ta'minlash, ayolga mehr-oqibat bilan munosabatda bo'lish, uning huquqlarini himoya qilish vazifasi yuklatilgan bo'lsa, ayol zimmasiga farzandlar tarbiyasi, oilaviy muhitni saqlash, er bilan yaxshi munosabatda bo'lish mas'uliyati yuklatiladi. Bu vazifalar bir-birini istisno qilmaydi, balki oila barqarorligini ta'minlovchi o'zaro to'ldiruvchi majburiyatlardir.

Islom huquqshunosligida er-xotin munosabatlari o'zaro maslahat, sabr-toqat va kelishuv asosida qurilishi lozimligi ta'kidlanadi. Nizolarni hal etishda avvalo oila ichida murosaga kelish, zarur bo'lganda oila a'zolari yoki oqsoqollar vositachiligidan foydalanish tavsiya etiladi.

2. Zamonaviy oilaviy ajrimlarning sabablari

So'nggi yillarda O'zbekistonda, ayniqsa yosh oilalar o'rtasida ajrimlar sonining ortishi bir qator omillar bilan bog'liq. Ular qatoriga nikohga yetarli tayyorgarliksiz kirishish, moddiy-iqtisodiy qiyinchiliklar, er-xotin o'rtasidagi muloqot madaniyatining yetishmasligi, ota-ona va qarindoshlarning oilaviy hayotga ortiqcha aralashuvi, hamda diniy va huquqiy savodxonlikning yetarli emasligini kiritish mumkin.

Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqalayotgan noto'g'ri qadriyatlar, real hayotdagi mas'uliyatga tayyor bo'lmagan holda oila qurish istagi ham ajrimlar sonining ko'payishiga ta'sir ko'rsatmoqda.

3. Diniy va ijtimoiy-huquqiy yechim yo'llari

Ushbu muammoning yechimi, birinchi navbatda, yoshlarni nikohga tayyorlashda ko'rinadi. Nikohdan oldingi maslahat xizmatlari, diniy va huquqiy bilim berish kurslari orqali yosh juftliklarni oilaviy hayotning mas'uliyatiga tayyorlash zarur. O'zbekistonda mahalla fuqarolar yig'ini huzuridagi "Oila" markazlari, psixologik va huquqiy maslahat xizmatlari bu boradagi muhim institutlardir.

Diniy nuqtai nazardan esa, er-xotinga bir-biriga nisbatan sabr-toqat, mehr-oqibat va o'zaro hurmatni targ'ib qiluvchi ma'rifiy tadbirlarni kuchaytirish, imom-xatiblar tomonidan juftliklarga maslahat berish amaliyotini yo'lga qo'yish muhim ahamiyatga ega. Bu ikki yo'nalish — diniy ma'rifat va davlat tomonidan yaratilayotgan ijtimoiy-huquqiy sharoitlar — uyg'unlikda olib borilsa, oilalar mustahkamligini ta'minlashda sezilarli natijalarga erishish mumkin.

XULOSA

Xulosa qilib aytganda, islom dini er-xotin o'rtasidagi huquq va majburiyatlarni adolat va o'zaro hurmat asosida tartibga solgan mukammal tizimni taqdim etadi. Zamonaviy oilaviy ajrimlar muammosini bartaraf etish uchun bu diniy asoslarni yoshlarga to'g'ri yetkazish, shu bilan birga davlat va jamiyat tomonidan oilalarni qo'llab-quvvatlovchi ijtimoiy-huquqiy mexanizmlarni mustahkamlash zarur.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Qur'oni karim va uning o'zbek tilidagi ma'nolar tarjimasi. — Toshkent: Toshkent islom universiteti nashriyoti.

2. O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi. — Toshkent, 1998 (keyingi tahrirlar bilan).

3. O'zbekiston Respublikasining "Оila-mahalla" davlat dasturi materiallari.

4. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Oila saodati. — Toshkent: Sharq, 2013.

5. Mirziyoyev Sh.M. Oilalarni qo'llab-quvvatlash borasidagi farmon va qarorlar. — Toshkent, 2018–2023.

6. Oila va nikoh munosabatlari muammolari bo'yicha ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. — Toshkent, 2022.

Hamidullayev Islomjon

ta'lim muassasasi talabasi