"Albatta, siz buyuk xulq uzradirsiz!"
Qurʼoni Karim nozil boʻla boshlagan muborak davrlarda insoniyat maʼnaviy zulmat ichida qolgan edi. Jaholat va kibr hukmron boʻlgan, inson qadri oyoqosti qilingan jamiyatda Alloh taolo Oʻzining soʻnggi elchisiga qanday taʼrif berdi? Olamlarning Rabbisi Oʻzining sevikli Paygʻambariga xitob qilib shunday marhamat qildi:
"Va albatta, siz buyuk xulq uzradirsiz!" (Qalam surasi, 4-oyat)
Bu oyat oddiy maqtov emas, balki Yaratuvchi tomonidan bashariyat tarixidagi eng mukammal shaxsiyatga berilgan abadiy va ilohiy guvohlikdir.
"Azim Xulq"ning taʼrifi
Arab tilida "azim" soʻzi ulugʻ, azamatli va chegarasiz maʼnolarni anglatadi. Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamning xulqini kichik yoki oʻrtacha emas, balki aynan "azim" – buyuk deb atadi. Oysha onamizdan Paygʻambarimizning axloqi haqida soʻrashganda: "U zotning xulqlari Qurʼon edi", deb javob berdilar.
Demak, Qurʼoni Karimning qonun-qoidalari, buyruqlari va tavsiyalari qogʻozga yozilgan satrlar emas, balki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hayotida, har bir qadamida jonli shaklda namoyon boʻlgan amaliy haqiqat edi. U zot gʻazablanganda ham, quvonganda ham, sulh tuzganda ham, urush paytida ham faqat ilohiy axloq namunalarini koʻrsatdilar.
Qalblarni Rom Etgan Muomala
Buyuk xulq egasining eng yorqin fazilatlaridan biri bu – odamlarga boʻlgan cheksiz mehr-shafqati va samimiyati edi. Qurʼonda yana shunday deyiladi:
"Allohning rahmati ila ularga yumshoq soʻzli boʻldingiz. Agar qoʻpol, dildan qattiq boʻlganingizda, atrofdagilar tarqab ketgan boʻlar edilar" (Oli Imron surasi, 159-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hech qachon manmanlik qilmasdilar. Oʻzini boshqalardan ustun qoʻymas, sahobalari orasida oddiy insondek oʻtirar edilar. Tashqaridan kelgan biror kishining u zotni tanib olishi qiyin edi. U zot kambagʻallarni hurmat qilar, yetimlarning boshini siylar, xizmatkorlariga ham izzat-ikrom bilan muomalada boʻlar edilar.
Dushmaniga Ham Rahnamo Boʻlgan Ziyo
Xulqning haqiqiy sinovi inson qiyinchilikka uchraganda yoki unga yomonlik qilgan kishiga nisbatan imkoniyat topilganda bilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hayoti kechirimlilikning eng buyuk darsligidir.
Tofif shahrida dinni targʻib qilib borganlarida, u zotni toshboʻron qilishdi, oyoqlari qonga belandi. Farishtalar kelib: "Ey Muhammad, xohlasangiz, bu shaharni ikki togʻ orasiga olib tashlab, yoʻq qilib yuboraman", deyishdi. Lekin olamlarga rahmatchi qilib yuborilgan Zot: "Yoʻq, shoshilmang! Balki ularning naslidan Allohga ibodat qiladigan kishilar chiqib qolar", deb duo qildilar. Bu "buyuk xulq"ning aynan oʻzi emasmi?!
Bugungi Kunda Bizga Beradigan Sabogʻi
Bugungi shiddatli va texnologiyalarga boy asrda insonlar qalbida xotirjamlik kamayib, bir-biriga nisbatan toqat qilish va mehr tuygʻulari zaiflashib bormoqda. Jamiyatda gʻazab, tushunmovchilik va kibr kuchaygan bir paytda, Paygʻambarimizning "azim xulqi" biz uchun eng yorugʻ yoʻlchi yulduzdir.
U zot oʻzlarining bir muborak hadislarida: "Men faqatgina goʻzal axloqlarni mukammal qilish uchun yuborilganman", dedilar. Demak, haqiqiy moʻminlikning belgisi – ibodatlarning goʻzalligi bilan birga, muomaladagi samimiyat, tilning pokizaligi va atrofdagilarga yaxshilik ulashishdir.
Hazrati Muhammad sollallohu alayhi vasallamning buyuk xulqlari – zamon va makon chegaralaridan xoli boʻlgan abadiy maʼnaviyat bulogʻidir. U zotning axloqini oʻrganish va hayotimizga tatbiq etish – qalbimizni nurga toʻldirib, jamiyatda tinchlik va totuvlikni mustahkamlashning yagona yoʻlidir.
Abdullayev Azimjon
ta'lim muassasasi o'qituvchisi
