Ustoz — kelajak chirog‘i

Insoniyat tarixiga nazar tashlasak, barcha buyuk kashfiyotlar, ilmiy yutuqlar va taraqqiyotning zamirida bilim turganini ko‘ramiz. Ammo bilim o‘z-o‘zidan avloddan avlodga o‘tmaydi. Uni o‘rgatadigan, tarqatadigan va to‘g‘ri yo‘lga boshlaydigan insonlar bor. Ular — ustozlar.

Ustoz — faqat dars beruvchi inson emas. U shogirdiga fikrlashni, izlanishni, xatodan saboq olishni va hayotda o‘z yo‘lini topishni o‘rgatadi. Ba’zan ustozning birgina gapi insonning butun hayotini o‘zgartirib yuborishi mumkin.

Islomda ilm va ustoz

Islom dini ilmga juda katta e’tibor beradi. Qur’oni karimning ilk nozil bo‘lgan oyatlarida “O‘qi!” degan amrning kelishi ham bejiz emas. Bu inson uchun ilmning naqadar muhim ekanini ko‘rsatadi.

Qur’onda: “Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘ladimi?” degan mazmundagi oyat keltiriladi. Demak, ilm insonni yuksaltiradigan buyuk ne’matdir.

Ilm olish bilan birga uni boshqalarga o‘rgatish ham ulug‘ fazilatdir. Ustoz o‘z bilimini shogirdiga beradi, shogird esa uni yanada rivojlantirib, keyingi avlodga yetkazadi. Shu tariqa bilim asrlar davomida yashaydi.

Ustoz — sivilizatsiyaning bunyodkori

Bugun biz foydalanayotgan fan, tibbiyot, texnika va boshqa yutuqlarning ildizi uzoq tarixga borib taqaladi. Har bir avlod avvalgi avlod qoldirgan bilimni o‘rgandi va unga yangi bilim qo‘shdi.

Musulmon olamida yetishib chiqqan Muhammad al-Xorazmiy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Ahmad al-Farg‘oniy kabi buyuk allomalar bunga yorqin misoldir. Ularning ilmiy merosi keyingi avlodlarga o‘tib, insoniyat taraqqiyotiga xizmat qildi.

Shuning uchun ustozni sivilizatsiyaning ko‘rinmas me’mori, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Chunki u inson tafakkurini shakllantiradi. Tafakkuri rivojlangan inson esa yangi g‘oyalar va kashfiyotlar yaratadi.

Texnologiyalar davrida ustoz

Bugun biz sun’iy intellekt va zamonaviy texnologiyalar davrida yashayapmiz. Bir necha soniyada istalgan ma’lumotni topishimiz, murakkab vazifalarni texnologiya yordamida bajarishimiz mumkin.

Shunday paytda “Texnologiya rivojlangan sari ustozning ahamiyati kamayadimi?” degan savol tug‘iladi.

Aksincha, ma’lumot ko‘paygan sari ustozning qadri yanada ortadi. Chunki ma’lumotning ko‘pligi hali bilim degani emas. Inson qaysi ma’lumot to‘g‘ri ekanini anglay olishi va undan qanday foydalanishni bilishi kerak.

Sun’iy intellekt savollarga javob berishi mumkin, ammo insonni ruhlantirish, unga ishonch berish, tarbiya qilish va to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish — ustozning eng muhim vazifalaridan biridir.

Kelajakda texnologiyalar yanada rivojlanadi. Ammo bu texnologiyalarni qanday insonlar boshqarishi juda muhim. Bilim axloq bilan birga bo‘lmasa, taraqqiyotning o‘zi yetarli emas. Shu sababli zamonaviy ustoz yosh avlodga nafaqat bilim, balki mas’uliyat, halollik, insoniylik va to‘g‘ri fikrlashni ham o‘rgatishi kerak.

Ustozning eng katta mukofoti

Ustoz o‘z mehnatining natijasini har doim ham darhol ko‘rmaydi. Bugun u dars bergan bola ertaga shifokor, olim, muhandis yoki boshqa soha mutaxassisi bo‘lishi mumkin. Uning jamiyatga qilgan foydasida ustozining ham hissasi bor.

Shuning uchun ustozning eng katta mukofoti — shogirdining kamoli.

Ustoz bir daraxt ekadi, ammo uning soyasidan ko‘plab insonlar bahramand bo‘lishi mumkin. U birgina shogirdga bilim beradi, o‘sha shogird esa kelajakda yuzlab, minglab insonlarga foyda keltirishi mumkin.

Dunyo o‘zgaradi, texnologiyalar rivojlanadi, sun’iy intellekt yangi imkoniyatlar yaratadi. Ammo insonning ilmga, tarbiyaga va to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatadigan ustozga ehtiyoji yo‘qolmaydi.

Islom bizni ilmga chorlaydi. Tarix esa sivilizatsiyalar ilm va ustozlar orqali rivojlanganini ko‘rsatadi. Bugungi texnologik davr ham bizga bir narsani eslatadi: kelajakni faqat texnologiya emas, bilimli va tarbiyali insonlar quradi.

Shu bois ustozga hurmat — ilmga hurmat, ilmga hurmat esa kelajakka hurmatdir.

Jamalov Qodirxon, 

Ta'lim muassasasi talabasi