USTOZ — ILM VA HIDOYAT YO‘LIDA YO‘LBOSHCHI

Inson hayotida unga bilim bergan, to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatgan va tarbiya qilgan ustozning o‘rni beqiyosdir. Ustoz faqatgina dars beruvchi emas, balki shogird qalbiga ilm, odob, axloq va ezgulik urug‘larini qadovchi insondir. Shu sababli Islom dinida ilm ahliga, ulamolarga va ustozlarga katta hurmat-ehtirom ko‘rsatilgan.

Ilmning fazilati

Alloh taolo Qur’oni karimda ilm egalarining martabasini yuksaltirib, shunday marhamat qiladi:

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ۗ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

«Ayting: “Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘ladimi?” Albatta, faqat aql egalari eslatma olurlar». (Zumar surasi, 9-oyat)

Bu oyat ilmning inson hayotidagi naqadar ulug‘ ne’mat ekanini ko‘rsatadi. Ilmni o‘rgatadigan inson esa ana shu ulug‘ ne’matning boshqalarga yetib borishiga sababchi bo‘ladi.

Alloh taolo yana marhamat qiladi:

يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ

«Alloh sizlardan iymon keltirganlarni va ilm berilganlarni darajalar bilan ko‘tarur». (Mujodala surasi, 11-oyat)

Demak, ilm insonning darajasini yuksaltiruvchi buyuk sababdir. Ustoz esa insonni ana shu ilm sari yetaklaydigan yo‘lboshchidir.

Qur’on o‘rgatuvchining fazilati

Payg‘ambarimiz ﷺ Qur’onni o‘rganish va uni boshqalarga o‘rgatishning naqadar ulug‘ amal ekanini bayon qilib:

خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ

«Sizlarning eng yaxshilaringiz Qur’onni o‘rgangan va uni o‘rgatganlaringizdir», deganlar. (Imom Buxoriy rivoyati)

Bu hadis ayniqsa Qur’on ustozlarining fazilatini ko‘rsatadi. Ustoz birgina harfni o‘rgatishi bilan shogirdning Qur’on tilovatiga sabab bo‘lishi mumkin. Shogird Qur’on o‘qigan sari, ustozining qilgan mehnati va o‘rgatgan ilmi uning savobiga sabab bo‘lib boradi.

Ustozning mehnati — davomli savob

Rasululloh ﷺ shunday marhamat qilganlar:

إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ

«Inson vafot etganida uning amali uch narsadan boshqa uziladi: sadaqai joriya, manfaat olinadigan ilm yoki uning haqqiga duo qiladigan solih farzand». (Imom Muslim rivoyati)

Ustozning shogirdiga bergan foydali ilmi ana shu «manfaat olinadigan ilm» jumlasiga kirishi mumkin. Chunki shogird ustozidan olgan ilmini keyinchalik boshqalarga o‘rgatadi. Shu tariqa ustozning ilmiy merosi avloddan avlodga davom etadi.

Rasululloh ﷺ — eng buyuk muallim

Rasululloh ﷺ insonlarga faqatgina hukmlarni yetkazib qo‘ymadilar, balki ularni tarbiyaladilar, go‘zal axloqqa chaqirdilar va amalda namuna bo‘ldilar.

Alloh taolo Rasululloh ﷺ haqida:

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ

«U zot ummiylar ichida o‘zlaridan bo‘lgan bir Payg‘ambarni yubordiki, u ularga Uning oyatlarini tilovat qiladi, ularni poklaydi hamda ularga Kitob va hikmatni o‘rgatadi». (Jumu’a surasi, 2-oyat)

Bu oyatda ta’lim va tarbiyaning birga zikr qilinishi bejiz emas. Haqiqiy ustoz o‘quvchiga faqat ma’lumot beribgina qolmay, uning odobi va tarbiyasiga ham e’tibor beradi.

Ustozni hurmat qilish

Ilmning barakasi ustozni hurmat qilish bilan chambarchas bog‘liq. Shogird ustozining mehnatini qadrlashi, uning nasihatlariga quloq tutishi va undan olgan ilmini yaxshi maqsadlarda ishlatishi lozim.

Alloh taolo ota-onaga yaxshilik qilish haqida:

وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا

«Ularga hurmatli so‘z ayting», deb buyurgan. (Isro surasi, 23-oyat)

Ota-ona insonning dunyoga kelishiga sababchi bo‘lsa, ustoz uning ilm va ma’rifat topishiga sababchi bo‘ladi. Shuning uchun ustozga hurmat ko‘rsatish, uning haqqiga duo qilish va mehnatini qadrlash go‘zal odobdandir.

Ustozning haqqiga duo

Shogird ustoziga qilishi mumkin bo‘lgan eng go‘zal yaxshiliklardan biri uning haqqiga duo qilishdir:

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَنْ عَلَّمَنِي

«Ey Robbim! Meni, ota-onamni va menga ta’lim bergan kishini mag‘firat qil».

Shuningdek, ustozga:
 جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا

«Alloh sizni yaxshilik bilan mukofotlasin», deb duo qilish ham go‘zal minnatdorchilikdir.

Rasululloh ﷺ:

مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ فَقَالَ لِفَاعِلِهِ: جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا، فَقَدْ أَبْلَغَ فِي الثَّنَاءِ

«Kimga yaxshilik qilinsa va u yaxshilik qilgan kishiga “Jazokallohu xoyron” desa, maqtovda yetarli darajaga yetgan bo‘ladi», deb marhamat qilganlar.

O‘qituvchi — kelajak avlodni tarbiyalaydigan, jaholat zulmatidan ilm nuriga yetaklaydigan insondir. Ayniqsa, Qur’on va diniy ilmlarni o‘rgatuvchi ustozlarning mehnati juda ulug‘dir. Ular o‘z vaqtini, kuchini va bilimini shogirdlari uchun sarflaydilar.

Shuning uchun O‘qituvchilar kuni munosabati bilan barcha ustozlarimizni samimiy muborakbod etamiz. Ularning bizga bergan ilmlari, qilgan nasihatlari va tarbiyalari uchun minnatdormiz.

Alloh taolo barcha ustozlarimizni O‘zining roziligiga erishtirsin, ilmlariga baraka bersin, umrlarini uzoq va mazmunli qilsin. Ularning bizga o‘rgatgan foydali ilmlarini o‘zlariga davomli savob qilib yozsin.

اللَّهُمَّ احْفَظْ أَسَاتِذَتَنَا، وَبَارِكْ فِي أَعْمَارِهِمْ وَعُلُومِهِمْ، وَاجْزِهِمْ عَنَّا خَيْرَ الْجَزَاءِ

«Ey Allohim! Ustozlarimizni O‘zing asra, ularning umrlari va ilmlariga baraka ber va biz uchun qilgan xizmatlari evaziga ularni eng yaxshi mukofot bilan mukofotla».

Barcha ustozlarimizga O‘qituvchilar kuni muborak bo‘lsin!

Muhiddinov Abdulaziz

ta'lim muassasasi talabasi