Nega shumlanish muvaffaqiyatsizlikka, yaxshi gumon esa g‘alabaga yetaklaydi?

Hayotda ba’zan shunday vaziyatlar bo‘ladiki, oldimizdan qora mushuk o‘tsa, biror qush qichqirsa yoki ko‘nglimizga g‘ulg‘ula soluvchi biror belgi ko‘rinsa, darhol «Ishim yurishmaydi», degan xulosaga kelamiz. Ammo mumtoz manbalarimiz va Islom ta’limoti buni qanday baholaydi?

Ushbu maqolada shumlanish (yomon gumon) nima uchun insonni halokatga yetaklashi va aksincha, yaxshi so‘z (fol) qanday qilib muvaffaqiyat eshiklarini ochishi haqida so‘z yuritamiz.

1. Shumlanish – aql va tadbirning dushmani

Donishmandlar aytadiki, insonning fikrlashi va ish yuritishiga eng katta zarar yetkazadigan narsa – bu shumlanish (tiyara) e’tiqodidir. Kimki «Qarg‘aning qag‘illashi yoki sigirning ma’rashi taqdirni o‘zgartiradi», deb o‘ylasa, qattiq adashadi.

Qadimgi johiliyat davrida odamlar safarga chiqayotib qushni hurkitar edilar: agar u o‘ngga uchsa – xursand bo‘lib yo‘lga tushar, chapga uchsa – shumlanib ortga qaytar edilar. Rasululloh (s.a.v) bu odatni qoralab: «Qushlarni o‘z inlarida tinch qo‘yinglar», dedilar.

Psixologik haqiqat: Matnda ajoyib bir nuqta bor: Kim shumlanishga odatlansa, u har bir muvaffaqiyatsizligini «yomon belgi»ga to‘nkab qo‘yadi. Natijada harakatdan to‘xtaydi, g‘ayrati so‘nadi va o‘z-o‘zini mag‘lubiyatga mahkum etadi. Aslida, uni omadsizlikka irim emas, balki o‘zining qo‘rquvi va harakatsizligi yetaklaydi.

2. Irim-sirimlar va ularning yechimi

Payg‘ambarimiz (s.a.v) «La tiyara» (Shumlanish yo‘q) deya, insonlarning turli xurofotlarga ishonishini man etganlar.

Xo‘sh, agar ko‘ngilga biror g‘ashlik kelsa, nima qilish kerak?

Payg‘ambarimiz (s.a.v) buning yechimini ko‘rsatib berganlar: «Shumlanishning kafforati – Allohga tavakkul qilishdir».

Agar qelbingizga vahima tushsa, yo‘ldan qaytmang, aksincha, olg‘a boring va ushbu duoni o‘qing:

«Allohim, yaxshiliklarni faqat O‘zing keltirursan, yomonliklarni faqat O‘zing ketkazursan. Kuch va quvvat faqat Alloh bilandir».

3. Muvaffaqiyat kaliti: Yaxshi so‘z (Fol)

Islomda irim-sirim qoralangan bo‘lsa-da, «Fal» (yaxshilikka yo‘yish) maqtalgandir. Chunki yaxshi gumon insonning azmini kuchaytiradi va g‘alabaga ishonch uyg‘otadi.

Rasululloh (s.a.v) biror ish oldidan chiroyli so‘z eshitsalar, xursand bo‘lar edilar. Bir kuni bir kishining yaxshi so‘zini eshitib: «Foliingizni og‘zingizdan oldik (Aytganingiz kelsin)», deganlar.

Demak, mo‘min kishi har qanday vaziyatni imkon qadar yaxshilikka yo‘yishi, tushkunlikka tushmasligi lozim.

4. So‘zning qudrati: Aytganingiz ro‘yobga chiqadi

Inson og‘zidan chiqqan so‘zga ehtiyot bo‘lishi kerak, chunki «Balo – tilga bog‘langandir».

Tarixda bunga ibratli misollar ko‘p:

• Yusuf (a.s) qissasi: Yusuf payg‘ambar zindonda uzoq qolib ketganlarida, Alloh taolo u kishiga vahiy qildi: «Ey Yusuf, "Menga zindon suyukliroqdir", deganing uchun zindonda qolding. Agar "Ofiyat men uchun suyukliroq", deganingda edi, ofiyat berilgan bo‘lardi».
• Shoir qismati: Muammil ismli shoir: «Qaniydi ko‘zlarim ko‘r bo‘lib qolsa», degan mazmunda she’r o‘qidi va ko‘p o‘tmay ko‘zi ojiz bo‘lib qoldi.

Xulosa

Hayotda uchraydigan kichik belgilardan qo‘rqib, maqsad yo‘lidan qaytish – zaiflik belgisidir. Aksincha, har qanday holatda ham Allohga suyanib, yaxshilikni gumon qilish – g‘oliblar yo‘lidir.

Eslab qoling:

• Shumlanish – orqaga ketish va omadsizlik belgisidir.
• Yaxshi gumon – oldinga intilish va saodat kalitidir.

Ziyayev Abdulqahhor

Ta'lim muassasasi o'qituvchisi