Ota-ona haqqi — inson zimmasidagi eng ulug‘ omonat

Qur'ondagi Luqmon surasining 14-oyatida Alloh taolo inson qalbini larzaga soladigan buyuk haqiqatni bayon qiladi:

وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ

“Biz insonga ota-onasiga yaxshilik qilishni vasiyat qildik. Onasi uni zaiflik ustiga zaiflik bilan ko‘tardi. Uni sutdan ajratish esa ikki yilda bo‘lur. (Biz dedik:) ‘Menga va ota-onangga shukr qilgin. Qaytish faqat Mening huzurimgadir.’”

Bu oyat oddiy nasihat emas. Bu — Allohning insoniyatga qilgan vasiyatidir. Chunki inson hayotidagi eng buyuk haqlardan biri ota-ona haqqidir.

Inson unuta boshlagan haqiqat
Inson ulg‘aygani sari o‘zini kuchli his qila boshlaydi. Ilm oladi, mol topadi, obro‘ orttiradi. Ba’zan esa mana shu ne’matlar orasida uni tunlari bag‘riga bosib chiqqan insonlarni unutadi. Holbuki, bugungi qudratining ortida ota-onaning ko‘z yoshi, duosi va sabri bor.

Farzand dunyoga kelguniga qadar ona qancha og‘riq chekadi! Uni qornida ko‘taradi, har kuni zaiflashadi, ammo shunga qaramay bolasining sog‘ligi uchun yashaydi. Oyatda:
وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ
— “zaiflik ustiga zaiflik” deyilishi bejiz emas. Bu ibora onaning cheksiz mashaqqatlarini tasvirlaydi. Chunki ona har kuni holdan toyadi, lekin muhabbati kamaymaydi.

Onaning sukutdagi fidoiyligi
Dunyoda ayrim xizmatlar bor — ular til bilan aytilmaydi, ammo qalb bilan seziladi. Onaning mehri ham shunday. Bola uxlaganda ona uyg‘oq bo‘ladi. Bola kulsa, ona baxt topadi. Bola kasal bo‘lsa, ona o‘z dardini unutadi.

Farzandning ilk qadami ortida onaning qo‘rquvi bor. Ilk so‘zi ortida uning quvonchi bor. Ilk muvaffaqiyati ortida esa ota-onaning duosi bor.

Shunday ekan, inson qanday qilib ota-onasining haqqini unutishi mumkin?
Alloh nega O‘z shukri bilan ota-ona shukrini birga zikr qildi?
Oyatda
أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْك
ya’ni: “Menga va ota-onangga shukr qilgin”, deyiladi.

Bu juda nozik ma’noga ega. Chunki Alloh insonning yaratuvchisidir. Ota-ona esa uning dunyoga kelishiga sababchi bo‘lgan zotlardir. Alloh ne’matni beradi, ota-ona esa o‘sha ne’matni mehr bilan parvarish qiladi.
Demak, ota-onaga yaxshilik qilish — faqat odob emas, balki ibodatdir.

Qarigan ota-onaning qalbi juda nozik bo‘ladi
Yoshligida ota-ona farzandning har bir ehtiyojiga yuguradi. Ammo vaqt o‘tib ular zaiflashadi. Qo‘llari titraydi, qadamlari sustlashadi, ko‘zlari xiralashadi. Ana shu paytda ular farzand mehriga eng muhtoj bo‘ladilar.

Ba’zi insonlar ota-onasiga mol beradi, lekin vaqt ajratmaydi. Ba’zilari xizmat qiladi, ammo muloyim gapirmaydi. Holbuki, ota-onaga kerak bo‘ladigan narsaning eng kattasi — farzandning mehridir.
Bir shirin so‘z, bir tabassum, bir duo, bir hol so‘rash — ularning qalbiga dunyolarni sig‘diradi.

Ota-ona roziligi — saodat kaliti
Rivoyatlarda ota-onaning roziligi Allohning roziligiga sabab bo‘lishi zikr qilinadi. Kim ota-onasining qalbini xursand qilsa, u inson hayotida baraka topadi. Chunki ota-onaning duosi farzand uchun eng katta boylikdir.

Ammo ularning qalbini og‘ritish insonni ma’naviy halokatga olib borishi mumkin. Ba’zan bir og‘ir so‘z yillar davomida ota-onaning qalbida iz qoldiradi.

Bugungi kunning sinovi
Hozirgi davrda insonlar uzoqdagi insonlarga mehr ko‘rsatib, yonidagi ota-onasiga beparvo bo‘lib qolmoqda. Telefon orqali boshqalarga chiroyli muomala qilgan odam, uyiga kirganda ota-onasiga qo‘pol gapirishi achinarli holdir.

Asl solihlik — ko‘chadagi odob emas, uy ichidagi muomaladir.
Kim ota-onasiga yaxshi bo‘lsa, u haqiqatan yaxshi insondir.

Xulosa
Luqmon surasining bu oyati insonni uyg‘otadi. U bizga shuni eslatadi: sen bugun kuchli bo‘lsang, kecha seni ko‘targan insonlar sababli kuchlisan; sen bugun kulayotgan bo‘lsang, bir zamonlar sen uchun yig‘lagan qalblar sababli kulmoqdasan.

Ota-onaning qadriga ular hayotlik vaqtida yetish kerak. Chunki qabr ustida yig‘ilgan pushaymon endi xizmat o‘rnini bosa olmaydi.

Alloh taolo bizlarni ota-onasining roziligini topgan, ularga yaxshilikni g‘animat bilgan solih bandalardan qilsin. Omin.

Ahror Munavvarov

ta'lim muassasasi 2-kurs talabasi