Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хушбўйлик истеъмол қилиш одатлари ва суннатлари

Ислом маданияти ва ахлоқида поклик, гўзаллик ва хушбўйлик алоҳида ўрин тутади. Сарвари олам Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзининг муборак ҳаётларида доимо покликка, атрофдагиларга хушнудлик ва озор бермайдиган гўзал муҳит яратишга катта эътибор қаратганлар. Имом Термизийнинг машҳур «Шамоили Муҳаммадия» асарида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хушбўйликларни қўллаш суннатлари, ҳадя қилинган атир ва хушбўй нарсаларга бўлган муносабатлари ҳақида қимматли ҳадислар келтирилган.

         1. Хушбўйликларни сақлаш ва фойдаланиш одатлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шахсий фойдаланишлари учун махсус хушбўйликлари бўлган. Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бир неча яхши исли нарсалардан жам қилинган хушбўйликлари ёки уларни солиб қўядиган махсус идишлари бўлган. Қачонки хушбўйлик ишлатмоқчи бўлсалар, айнан ўша идишдан истеъмол қилар эдилар. Бу ҳолат Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шахсий гигиена ва хушбўйликка доимий эътиборли бўлганликларини кўрсатади.

         2. Хушбўйлик ҳадясини рад этмаслик

Саҳобаларнинг таъкидлашича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бирор киши томонидан хушбўйлик ҳадя қилинса, уни ҳеч қачон қайтармас эдилар (Анас розияллоҳу анҳу ривояти).

         Ушбу қоида ва одоб бошқа саҳобалар манбаларида ҳам ўз ифодасини топган. Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам уч нарсани қайтармасликни тавсия этганлар:

         1. Суянадиган ёки бошга қўйиладиган болиш каби нарсалар;

         2. Хушбўй аралаштирилган ёғ;

         3. Сут.

         Бу инъомлар инсонга енгиллик ва хушнудлик бағишлайдиган, рад этилиши ҳадя қилувчининг кўнглига озор етказиши мумкин бўлган кичик, аммо аҳамиятли эҳтиром белгиларидир.

         3. Эркаклар ва аёллар учун хушбўйлик танлаш мезонлари

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эркак ва аёлларнинг хушбўйликлари ўртасидаги фарқни очиб берганлар:

         Эркаклар учун муносиб хушбўйлик: Ҳиди ўткир ва маълум, аммо ранги махфий (кўзга ташланмайдиган) бўлган нарсалардир (масалан, гулоб каби хушбўй сувлар).

         Аёллар учун муносиб хушбўйлик: Ранги маълум, аммо ҳиди махфий (жамоат жойларида диққатни жунбушга келтирмайдиган) нарсалардир (масалан, заъфарон ва ҳино каби нарсалар).

         Бу кўрсатма ижтимоий одоб-ахлоқни сақлаш ва ҳар бир жинснинг ўзига хос фитратига мос равишда хушбўйликлардан фойдаланишини тартибга солади.

         4. Райҳон ва унинг фазилати

Абу Усмон Наҳдийдан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:

         «Қачон сизлардан бир кишига райҳон берилса, уни қайтармасин, чунки райҳон жаннатдан чиққандир.»

         Изоҳ: Ҳадисшунос олимларнинг таъкидлашича, бу ерда «райҳон» дейилганда ҳаммага маълум райҳон ўсимлиги назарда тутилиши билан бир қаторда, умумий маънода ҳар қандай хушбўйлик назарда тутилган бўлиши ҳам мумкин.

         Ривоятчи ҳақида: Абу Усмон Наҳдий (исмлари Абдураҳмон) Яманнинг Бани Наҳд қабиласидан бўлиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаётликларида мусулмон бўлган, аммо У зот билан бевосита кўриша олмаган тобеинлардандир. Ушбу ҳадисни саҳобалардан эшитган ҳолда ривоят қилгани сабабли, бу турдаги ривоят муҳаддислар истилоҳида мурсал ҳадис деб аталади.

         Имом Термизий тўплаган ушбу ҳадиси шарифлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кундалик ҳаёт ахлоқи, поклики ва атрофдагилар билан бўлган муносабатида хушбўйликнинг ўрни қанчалик юқори бўлганини кўрсатади. Инъом этилган хушбўйликни мамнуният билан қабул қилиш, жамиятда муносиб хушбўйликлардан фойдаланиш ва атрофга гўзал ифор таратиш Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг гўзал суннатларидан биридир.

Имом Термизийнинг «Шамоили Муҳаммадия» асари асосида тайёрланди.

Муҳаммадхон Абдураҳмонов

Таълим муассасаси ўқитувчиси