Ar-Ra‘d surasi 29–30-oyatlari tafsiri

Qur’oni Karim insoniyat uchun hidoyat, rahmat va ma’naviy komillik manbai bo‘lib, har bir oyatida inson hayoti uchun zarur bo‘lgan aqidaviy, axloqiy va tarbiyaviy ko‘rsatmalar mujassamdir. Ar-Ra’d surasi Qur’onning inson qalbiga ta’sir qiluvchi, imon va tavakkal ruhini mustahkamlovchi suralaridan biri hisoblanadi. Ushbu suraning 29–30-oyatlari mo‘minning haqiqiy saodati, payg‘ambarlik risolatining davomiyligi hamda Alloh taologa tavakkal qilishning ahamiyatini chuqur bayon qiladi. Mazkur oyatlar tafsir ilmi nuqtai nazaridan nafaqat aqidaviy mazmun, balki inson tarbiyasi va ruhiy kamolotiga oid katta hikmatlarni o‘z ichiga oladi.

📖 29-oyat (Arabcha matn)
ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ طُوبَىٰ لَهُمْ وَحُسْنُ مَـَٔابٍ
Tarjimasi (mazmuni): “Imon keltirgan va solih amallarni qilgan zotlar uchun — xushxabar (saodat), go‘zal qaytish joyi bordir.”

📖 30-oyat (Arabcha matn)

كَذَٰلِكَ أَرْسَلْنَٰكَ فِىٓ أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهَآ أُمَمٌ لِّتَتْلُوَا۟ عَلَيْهِمُ ٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِٱلرَّحْمَٰنِ ۚ قُلْ هُوَ رَبِّى لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ

Tarjimasi (mazmuni): “Shunday qilib, (ey Muhammad), seni ham avval ko‘plab ummatlar o‘tgan bir ummatga yubordik. Ularning oldida Biz senga vahiy qilgan narsani tilovat qilgin. Holbuki ular Rahmonga kufr keltiradilar. Ayting: U mening Rabbimdir, Undan o‘zga iloh yo‘q. Men Unga tavakkal qildim va qaytishim ham Uning huzurigadir.”

I. Imon va solih amal — haqiqiy saodat mezoni

29-oyatda Alloh taolo imon keltirib, solih amallar qilgan bandalarini ulug‘lab, ular uchun “tuba” va “husnu ma’ab” borligini bayon qiladi. Bu oyat mo‘min hayotining asosiy mezoni iymon va amal birligi ekanini ko‘rsatadi.

Iymon — inson qalbining Allohga bo‘lgan mustahkam ishonchi bo‘lib, u faqat qalbdagi e’tiqod bilangina cheklanmaydi. Islom olimlari imonning mukammalligi amal bilan mustahkamlanishini ta’kidlaganlar. Solih amal esa Alloh roziligi uchun bajarilgan har bir yaxshi ishni o‘z ichiga oladi: ibodatlar, odamlarga yaxshilik qilish, halollik, adolat va go‘zal axloq shular jumlasidandir.

Oyatda zikr qilingan “tuba” so‘zi mufassirlar tomonidan turlicha sharhlangan. Ba’zilar uni jannatdagi ulkan daraxt deb talqin qilgan bo‘lsalar, boshqalar uni umumiy ma’noda baxt, xotirjamlik va ilohiy ne’mat sifatida izohlashgan. Har ikkala talqin ham mo‘minning oxiratdagi ulug‘ mukofotiga ishora qiladi.

Shuningdek, “husnu ma’ab” iborasi insonning yakuniy qaytish joyi — jannat va Allohning rizoligi ekanini bildiradi. Demak, oyat insonni dunyoviy o‘tkinchi manfaatlardan ko‘ra abadiy saodat sari intilishga chaqiradi.

II. Payg‘ambarlik risolatining uzluksizligi

30-oyatda Alloh taolo payg‘ambarimiz Muhammadga murojaat qilib, u zotning ham avvalgi payg‘ambarlar kabi bir ummatga yuborilganini ta’kidlaydi. Bu holat islomning yangi din emas, balki avvalgi ilohiy risolatlarning davomi ekanini ko‘rsatadi.

Tarix davomida Alloh taolo insoniyatni to‘g‘ri yo‘lga boshlash uchun ko‘plab payg‘ambarlar yuborgan. Har bir payg‘ambar o‘z qavmini tavhidga, yaxshilikka va axloqiy poklikka da’vat qilgan. Oyatda “ulardan oldin ko‘plab ummatlar o‘tgan” degan mazmun insoniyat tarixidagi bu ilohiy an’ananing davomiyligini bildiradi.
Biroq oyat insonning inkor qilish xususiyatiga ham e’tibor qaratadi. Ba’zi kishilar Allohning “Ar-Rahmon” sifatini tan olmaganlar. Bu holat inson qalbi ochiq bo‘lmasa, rahmat va haqiqatni ko‘ra turib ham undan yuz o‘girishi mumkinligini ko‘rsatadi. Demak, hidoyat faqat dalil yetib kelishi bilangina emas, balki qalbning tayyorligi bilan ham bog‘liqdir.

III. Tavhid va tavakkal — mo‘minning ruhiy tayanchi

Oyatning davomida payg‘ambarimizga: “U mening Robbimdir, Undan boshqa iloh yo‘q. Men Unga tavakkal qildim va qaytishim ham Uning huzurigadir”, deb aytish buyuriladi. Ushbu jumlada islom aqidasining eng muhim asoslari jamlangan.

Birinchidan, bu jumla tavhid g‘oyasini mustahkamlaydi. Tavhid — barcha ibodat va suyanishni faqat Allohga xos qilishdir. Ikkinchidan, tavakkal tushunchasi insonning har qanday holatda Allohga tayanishini anglatadi. Tavakkal — sabablarni qo‘llash bilan birga natijani Allohga topshirishdir. Uchinchidan esa, “ilayhi matab” iborasi barcha insonlarning oxir-oqibat Alloh huzuriga qaytishini eslatib, mas’uliyat hissini uyg‘otadi.

Bugungi zamonda inson turli tashvish va sinovlarga duch kelar ekan, ushbu oyat mo‘min uchun ruhiy taskin manbai bo‘lib xizmat qiladi. Tavakkal qalbni vahima va qo‘rquvdan himoya qilib, umid va sabrni kuchaytiradi.

IV. Oyatlarning tarbiyaviy va ijtimoiy ahamiyati

Ar-Ra’d surasining 29–30-oyatlari nafaqat aqidaviy, balki tarbiyaviy jihatdan ham katta ahamiyatga ega. Iymon va amal uyg‘unligi insonni komillikka olib boradi. Haqiqiy baxt moddiy boylikda emas, qalb xotirjamligidadir. Payg‘ambarlar da’vati insoniyat uchun rahmat ekanini anglash kerak. Tavakkal va oxiratni eslash insonni mas’uliyatli va sabrli qiladi. Bu oyatlar yosh avlodni ma’naviy tarbiyalashda, ularni yaxshilikka undashda va diniy ongini mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi.

V. Zamonaviy hayotga tadbiqi

Hozirgi davrda inson ko‘plab ma’naviy va ruhiy bosimlarga duch kelmoqda. Moddiylikka berilish, ruhiy bo‘shliq va maqsadsizlik kabi muammolar keng tarqalgan. Ushbu oyatlar esa insonni ichki xotirjamlikka olib boradigan yo‘lni ko‘rsatadi: iymon, solih amal va Allohga tavakkal.

Shuningdek, jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarda ham solih amalning o‘rni katta. Halollik, adolat, rahm-shafqat kabi qadriyatlar aynan shu oyatlarning amaliy ko‘rinishidir.

Xulosa

Ar-Ra’d surasining 29–30-oyatlari iymon, amal, tavhid va tavakkal kabi islomning asosiy tamoyillarini o‘zida jamlagan oyatlardandir. Ular mo‘minning ruhiy dunyosini mustahkamlash, insonni yaxshilikka undash va oxiratga tayyorgarlik ruhini kuchaytirishga xizmat qiladi. Tafsir ilmini o‘rganishda ushbu oyatlar Qur’onning tarbiyaviy va aqidaviy maqsadlarini chuqur anglash uchun muhim manba hisoblanadi.

Munavvarov Ahror

ta'lim muassasasi 2-kurs talabasi