Tilni saqlash – inson kamolotining asosiy mezoni

Inson hayotida eng muhim ne’matlardan biri — bu til ne’matidir. Til orqali inson o‘z fikrini bayon qiladi, boshqalar bilan aloqa o‘rnatadi, ilm oladi va ilm o‘rgatadi. Shu bilan birga, til insonni yuksak darajalarga ko‘tarishi ham, uni tubanlikka tushirishi ham mumkin. Shuning uchun ham islom ta’limotida tilni saqlash, uni nazorat qilish masalasiga juda katta e’tibor berilgan.
Ulamolar tilni insonning eng xavfli a’zolaridan biri deb ta’riflaganlar. Chunki boshqa a’zolar qiladigan xatolar ko‘pincha cheklangan bo‘lsa, til orqali sodir bo‘ladigan gunohlar keng va tez tarqaladi.

Tilning ahamiyati va xavfi

Til kichik bir a’zo bo‘lishiga qaramay, uning ta’siri nihoyatda kattadir. Inson birgina so‘zi bilan:

qalblarni xursand qilishi,

dillarni sindirishi,

odamlarni yarashtirishi,

yoki ularni bir-biriga dushman qilib qo‘yishi mumkin.

Shuning uchun ham sahobalar til masalasida nihoyatda ehtiyotkor bo‘lganlar. Masalan, Abu Bakr Siddiq shunday deganlar:
“Insonning barcha a’zolari til ustidan Allohga shikoyat qiladi. Agar u to‘g‘ri bo‘lsa, barchasi to‘g‘ri bo‘ladi, agar u buzilsa, barchasi buziladi.”
Bu so‘zlardan anglashiladiki, til insonning butun hayotiga ta’sir qiluvchi markaziy omildir.

Insonning kimligi tilidan bilinadi

Buyuk sahoba Ali ibn Abi Tolib: “Inson tilining ostidadir”, deganlar.
Bu hikmatli so‘z juda chuqur ma’noni o‘z ichiga oladi. Inson sukut qilgan paytda uning qanday inson ekanligini bilish qiyin. Ammo u gapira boshlagach:

ilm darajasi,

odobi,

tarbiyasi,

iymoni

hammasi oshkor bo‘ladi.
Shuning uchun dono kishilar ko‘proq sukut qilishni, faqat foydali so‘zlarni gapirishni odat qilganlar.

Til – kichik, lekin gunohi katta

Tabi’in olimlaridan Hasan Basriy shunday deganlar:
“Tilning o‘zi kichik, ammo uning gunohi kattadir.”
Darhaqiqat, inson ko‘pincha til sababli katta gunohlarga botadi:

g‘iybat qilish

bo‘hton gapirish

yolg‘on so‘zlash

boshqalarni haqorat qilish

Bu gunohlar esa jamiyatda adovat, ishonchsizlik va fitnaga sabab bo‘ladi.

Tilni ehtiyot qilish – haqiqiy taqvo belgisi

Yana bir olim Abu Hayyon Tamimiy: “Kim o‘zini ehtiyot qilaman desa, tilini ehtiyot qilsin”, deganlar.

Bu so‘zdan shuni anglash mumkinki, haqiqiy taqvo:

faqat ibodat bilan emas,

balki tilni nazorat qilish bilan ham o‘lchanadi.

Ko‘p ibodat qiladigan, lekin tilini tiyolmaydigan inson mukammal taqvo egasi bo‘la olmaydi.

Til ofatlari

Islom ulamolari tilning ko‘plab ofatlarini sanab o‘tganlar. Ulardan ba’zilari:

1. Yolg‘on

Yolg‘on — barcha yomonliklarning asosidir. U insonni boshqa gunohlarga yetaklaydi.

2. G‘iybat

Boshqaning orqasidan yomon gapirish Qur’onda o‘lik go‘shtini yeyish bilan tenglashtirilgan.

3. Bo‘hton

Inson haqida asossiz ayblov qilish eng katta gunohlardan biridir.

4. Bekorchi gaplar

Foydasiz so‘zlar qalbni qattiqlashtiradi va vaqtni zoye qiladi.

Tilni saqlashning foydalari

Tilni ehtiyot qilgan inson quyidagi foydalarga erishadi:

qalbi pok bo‘ladi

odamlar orasida hurmat topadi

janjallardan uzoq bo‘ladi

Allohning roziligiga erishadi

Bundan tashqari, sukut qilish ko‘pincha hikmat belgisi hisoblanadi.

Amaliy tavsiyalar

Tilni saqlash uchun quyidagi amallar foydali:

Gapirishdan oldin o‘ylash

Faqat foydali so‘zlarni gapirish

Keraksiz suhbatlardan qochish

G‘iybat majlislaridan uzoqlashish

Ko‘proq zikr va Qur’on tilovat qilish

Xulosa

Til — insonning eng katta ne’matlaridan biri bo‘lishi bilan birga, eng katta sinovidir ham. Uni to‘g‘ri ishlatgan inson najot topadi, noto‘g‘ri ishlatgan esa halokatga yuz tutadi.
Shuning uchun har bir mo‘min o‘z tilini nazorat qilishi, har bir so‘zini o‘ylab gapirishi zarur. Zero, insonning dunyodagi obro‘si ham, oxiratdagi najoti ham ko‘p jihatdan uning tiliga bog‘liqdir.
Alloh taolo bizni tilimizni saqlaydigan, foydali so‘zlarni gapiradigan bandalaridan qilsin.

Ahror munavvarov 

ta'lim muassasasi 2-kurs talabasi