Islomda xavfsizlik va jamiyat barqarorligi

Kirish.

Xavfsizlik inson hayotidagi eng ulug‘ ne’matlardan biridir. Tinchlik va osoyishtalik mavjud bo‘lgan jamiyatda taraqqiyot, farovonlik va baxt-saodat qaror topadi. Inson o‘z joniga, mol-mulkiga, oilasiga va kelajagiga xotirjam bo‘lgan joyda ilm-fan rivojlanadi, iqtisod yuksaladi va jamiyat mustahkamlanadi. Shu sababli Islom dini xavfsizlik masalasiga alohida e’tibor qaratgan.Qur’oni karim va hadis shariflarda inson hayoti, mol-mulki va sha’ni daxlsiz ekani ta’kidlangan. Alloh taolo mo‘min bandalariga tinchlik va xavfsizlikni ulkan ne’mat sifatida ato etishini bayon qiladi. Islom dini insonlarni zulm, tajovuz, qotillik va fitnalardan qaytarib, jamiyatda adolat va osoyishtalikni qaror toptirishni maqsad qilgan.Mazkur maqolada Islom dinida xavfsizlik tushunchasi, uning jamiyat hayotidagi o‘rni, inson huquqlarini himoya qilishdagi ahamiyati hamda jinoyatlarning oldini olishdagi o‘rni haqida so‘z yuritiladi.

Tinchlik — Allohning buyuk ne’mati

Islom ta’limotida xavfsizlik inson uchun berilgan eng buyuk ne’matlardan biri hisoblanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda Quraysh surasida shunday marhamat qiladi:
“فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هٰذَا الْبَيْتِ ۝ الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ”
“Bas, ular shu Baytning Robbiga ibodat qilsinlar. U zot ularni ochlikdan to‘ydirdi va qo‘rquvdan omon qildi.”(Quraysh 3,4) 

Ushbu oyatda inson hayotidagi ikki ulkan ne’mat — rizq va tinch-omonlik zikr qilingan. Chunki inson xavfsizlik bo‘lmagan joyda xotirjam yashay olmaydi. Qo‘rquv va notinchlik hukm surgan jamiyatda esa taraqqiyot bo‘lmaydi. Alloh taolo mo‘min va solih bandalariga yer yuzida tinchlik va barqarorlik berishini va’da qilgan. Nur surasida shunday deyiladi:
“وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا”
“Alloh sizlardan imon keltirib, yaxshi amallar qilgan zotlarga, xuddi ulardan oldingilarni xalifa qilganidek, ularni ham yer yuzida xalifa qilishni, ular uchun O‘zi rozi bo‘lgan dinni mustahkamlashni va qo‘rquvlaridan keyin ularga tinchlik-xavfsizlik berishni va’da qildi.” Bu oyatdan ko‘rinadiki, haqiqiy tinchlik imon, taqvo va solih amal bilan chambarchas bog‘liqdir. Jamiyatda adolat, halollik va ezgulik qaror topsa, tinchlik mustahkamlanadi.

Xavfsizlikning jamiyat hayotidagi ahamiyati.

Jamiyat taraqqiyoti uchun xavfsizlik muhim omillardan biridir. Insonlar o‘zlarini xotirjam his qilgan jamiyatda ilm rivojlanadi, iqtisod mustahkamlanadi va insonlar o‘rtasida o‘zaro ishonch ortadi.Alloh taolo Nahl surasida xavfsiz va osoyishta qishloq haqida misol keltirib shunday marhamat qiladi:“
وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ”
“Alloh bir qishloqni misol keltirdi: u tinch va xotirjam edi, rizqi har tomondan mo‘l-ko‘l kelib turardi. Bas, ular Allohning ne’matlariga noshukrlik qildilar. Shunda Alloh   ularni qilgan ishlari sababli ochlik va qo‘rquv libosini totib ko‘rishga mubtalo qildi.” 
Mazkur oyat tinchlik va farovonlik o‘rtasidagi kuchli bog‘liqlikni ko‘rsatadi. Agar jamiyat Allohning ne’matlariga shukr qilmasa, zulm va gunohlar ko‘paysa, ofiyat yo‘qoladi. Bugungi kunda dunyoning ayrim hududlarida urushlar, jinoyatchilik va zo‘ravonlik sababli millionlab insonlar azob chekmoqda. Bu esa xavfsizlikning inson hayotidagi naqadar muhim ne’mat ekanini yana bir bor ko‘rsatadi.

Islomda inson hayotining daxlsizligi.

Islom dini inson hayotini muqaddas deb biladi. Shuning uchun nohaq odam o‘ldirish eng katta gunohlardan biri hisoblanadi. Alloh taolo Qur’onda shunday marhamat qiladi:
“وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ”
“Alloh harom qilgan jonni nohaq o‘ldirmanglar.”

Yana boshqa oyatda:
“وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ”
“O‘zlaringizni halokatga tashlamanglar.”   deya insonni o‘ziga ham zarar yetkazishdan qaytaradi. Rasululloh ﷺ Vido xutbasida inson qonining, molining va sha’nining hurmatli ekanini ta’kidlab quyidagi hadisi sharifni marhamat qildilar: 
عن أبي بَكْرَةَ رضي الله عنه، عن النبي ﷺ  
قال:“إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هٰذَا، فِي شَهْرِكُمْ هٰذَا، فِي بَلَدِكُمْ هٰذَا”

“Ey insonlar! Albatta, sizlarning qonlaringiz va mollaringiz sizlarga haromdir. Bu kuningiz, bu oyingiz va bu shahringizning hurmati kabi hurmatlidir.”
Bu hadis Islom dinida inson huquqlari naqadar ulug‘ ekanini ko‘rsatadi. Insonning hayoti, mol-mulki va sha’ni himoya qilinishi jamiyat xavfsizligining muhim asosidir.

Inson nafsi va jinoyat sabablari.

Inson tabiatan yaxshilik va yomonlikka moyil bo‘lib yaratilgan. Nafsi ba’zan ezgulikka undasa, ba’zan yomon ishlarga ham moyillik bildiradi. Alloh taolo Shams surasida shunday marhamat qiladi: 
“وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ۝ فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا”
“Jon va uni mukammal qilib yaratgan Zotga qasamki, unga fisqu-fujurini ham, taqvosini ham ilhom qildi.”Bu oyat insonning tanlov erkinligiga ega ekanini anglatadi. Agar inson nafsini tarbiyalasa, jamiyatga foydali inson bo‘ladi. Aks holda jinoyat, zulm va buzg‘unchilikka yuz tutadi.Jinoyatchilikning asosiy sabablari orasida jaholat, axloqiy tarbiyaning sustligi, adolatsizlik va ma’naviy bo‘shliq muhim o‘rin tutadi. Shu sababli Islom dini inson qalbini poklash, axloqni go‘zallashtirish va taqvoni mustahkamlashga katta e’tibor beradi.

Islomda xavfsizlikni ta’minlash usullari
Islom dini jamiyat xavfsizligini ta’minlash uchun aniq qoidalar va hukmlar joriy qilgan. Ular insonning dini, joni, moli, aqli va naslini himoya qilishga qaratilgan. Islomda:
- shaxsiy xavfsizlik;
- mol-mulk xavfsizligi;
- nasl va or-nomus xavfsizligi;
- muomalalardagi xavfsizlik;
- xususiy va umumiy huquqlar xavfsizligi;
halol rizq topish xavfsizligi kabi masalalarga katta ahamiyat berilgan. Jamiyat osoyishtaligini saqlash uchun jinoyatlarga qarshi jazo choralarining belgilanishi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, qasddan odam o‘ldirish jinoyati uchun qasos hukmi joriy qilingan. Alloh taolo aytadi:
“وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ”
“Ey aql egalari! Sizlar uchun qasosda hayot bor. Shoyad taqvoli bo‘lsangizlar.” Qasos hukmining maqsadi zo‘ravonlikni ko‘paytirish emas, balki jinoyatlarning oldini olish va inson hayotini himoya qilishdir. Chunki qat’iy qonun mavjud bo‘lgan jamiyatda odamlar jinoyatdan tiyiladi.

Yoshlar tarbiyasi va xavfsizlik.

Jamiyat xavfsizligini ta’minlashda yoshlar tarbiyasi muhim o‘rin tutadi. Agar yosh avlod ilmli, odobli va vatanparvar bo‘lib ulg‘aysa, jamiyatda tinchlik mustahkam bo‘ladi. Bugungi kunda turli zararli g‘oyalar, zo‘ravonlik va jinoyatchilik yoshlar ongiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli oilada, maktabda va jamiyatda to‘g‘ri tarbiyaga e’tibor qaratish zarur. Islom dini ilm olishni, ota-onaga hurmatni, insonlarga yaxshilik qilishni targ‘ib etadi. Bu fazilatlar esa jamiyatdagi tinchlik va barqarorlikning mustahkamlanishiga xizmat qiladi.

Xulosa.

Xulosa qilib aytganda, xavfsizlik inson hayotidagi eng ulug‘ ne’matlardan biridir. Islom dini insonning joni, moli, sha’ni va huquqlarini himoya qilish orqali jamiyatda osoyishtalikni ta’minlashni maqsad qilgan. Qur’oni karim va hadis shariflarda tinchlik, adolat va insonparvarlikka katta ahamiyat berilgan. Jinoyat va zulmning oldini olish uchun esa qat’iy qonun va jazolar joriy qilingan.Bugungi kunda har bir inson jamiyat xavfsizligini saqlashga o‘z hissasini qo‘shishi kerak. Yoshlarni to‘g‘ri tarbiyalash, adolatni qaror toptirish va ma’naviy qadriyatlarni mustahkamlash orqali tinch va barqaror jamiyat qurish mumkin.Tinchlik va xavfsizlik bor joyda taraqqiyot, farovonlik va saodat bo‘ladi. Shu sababli bu buyuk ne’matning qadriga yetish har bir insonning muhim vazifasidir.

Ubaydullayev Qobiljon

ta'lim muassasasi 3-kurs talabasi