Ustoz — Ilm va Ma'rifat Yo‘lidagi Yo‘lboshchi

Insoniyat tarixida jamiyatni jaholat qorong‘uligidan ma'rifat nuriga olib chiqqan, qalblarga ezgulik va odob urug‘ini ekkan eng ulug‘ zotlar — ustoz va murabbiylardir. Ahli sunna val jamoa e'tiqodi va Hanafiy mazhabi manbalariga ko‘ra, butun insoniyat uchun eng birinchi, eng mukammal va eng buyuk ustoz — Payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo sallallohu alayhi vasallamdir. U zotning ustozlik maqomlari faqatgina muayyan guruh yoki zamonga emas, balki qiyomatga qadar keladigan barcha insoniyatga dahldordir.
1. Payg‘ambar alayhissalomning Payg‘ambarlik va Muallimlik Risolati
Olloh taolo Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamni insonlarga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatuvchi murabbiy va muallim qilib yubordi. U zotning asosiy vazifalari insonlarga ilohiy kalomni yetkazish, ularning qalbini poklash va hikmatni o‘rgatishdan iborat edi.
Qur'oni Karimdan dalil:

كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

"Shuningdek, ichingizga o‘zingizdan bo‘lgan, sizlarga oyatlarimizni tilovat qiladigan, sizlarni poklaydigan, sizlarga Kitobni (Qur'onni) va hikmatni (sunnatni) o‘rgatadigan hamda siz bilmagan narsalarni ta'lim beradigan Rasul yubordik." (Baqara surasi, 151-oyat)

Hanafiy mazhabining ulug‘ mufassirlari ta'kidlaganidek, ushbu oyatdagi "Kitob va hikmatni o‘rgatadigan" degan ilohiy ifoda Payg‘ambarimizning ummatga nafaqat matnni, balki uning chuqur ma'no va amaliy tadbiqini ham o‘rgatuvchi oliy Ustoz ekanliklariga yorqin dalildir.
2. Rasullulloh sallallohu alayhi vasallamning O‘zlarini Muallim Deb E'tirof Etishlari
Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam o‘zlarining bu dunyodagi bosh burchlaridan biri insonlarga ta'lim berish ekanligini ochiq-oydin bayon qilganlar.
Sunnati Nabaviyyadan dalil:

إِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّماً

"Albatta, men faqatgina muallim (o‘rgatuvchi) qilib yuborildim." (Ibn Moja rivoyati)

Ushbu hadisi sharif Sunani Ibn Majada va boshqa mo‘tabar manbalarda keltirilgan bo‘lib, Payg‘ambar alayhissalomning risolatdagi bosh qirralaridan biri aynan ilmiy va tarbiyaviy rahbarlik ekanini ko‘rsatadi. U zot har bir harakatlari, so‘zlari va sukutlari bilan ham sahobalarga ustozlik qilganlar.
3. Nabaviy Ta'lim Uslubi va Hanafiy Mazhabida Ilm Olish Odobi
Hanafiy mazhabi ulamolari, xususan Imam al-A'zam Abu Hanifa rahimahulloh va u kishining shogirdlari, ilm olish va ta'lim berish metodologiyasida bevosita Payg‘ambarimizning sunnatlariga tayanganlar. Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning ta'lim berish uslublari quyidagi poydevorlarga qurilgan:
Peshqadamlik va Namuna bo‘lish: U zot o‘zlari amal qilmagan narsani boshqalarga buyurmaganlar. O‘rgatgan har bir odob va ibodatlarida birinchi bo‘lib o‘zlari namuna bo‘lganlar.
Yumshoqlik va Sabr: Sahobalarga ta'lim berishda hech qachon og‘irlik va dag‘allik qilmaganlar, aksincha, bilmaganlarga bag‘rikenglik bilan tushuntirganlar.
Sunnati Nabaviyyadan dalil (Muoviya ibn Hakam al-Sulamiy roziyallohu anhu rivoyati):

فَبِأَبِي هُوَ وَأُمِّي، مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ، فَوَاللَّهِ مَا كَهَرَنِي وَلَا ضَرَبَنِي وَلَا شَتَمَنِي"Ota-onam u zotga fido bo‘lsin! Men u zotdan oldin ham, u zotdan keyin ham undan ko‘ra go‘zalroq ta'lim beruvchi muallimni ko‘rmaganman. Allohga qasamki, u zot menga qovoq-tumshuq ham qilmadi, urmadi ham va so‘kmadi ham..." (Sahihi Muslim)

Xulosa
Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom — insoniyat tarixidagi eng buyuk murabbiy va ustozdir. U zot Qalb va Aql tarbiyasini birgalikda olib borib, johiliyat botqog‘ida yashagan jamiyatdan qisqa fursatda dunyoga ilm va ma'rifat ulashuvchi eng namunali ummatni yetishtirib chiqardilar.
Bugungi kunda ta'lim-tarbiya sohasida mehnat qilayotgan har bir ustoz va murabbiy, shuningdek, ilm yo‘lidagi har bir tolibi ilm Payg‘ambarimizning ushbu nabaviy ta'lim va tarbiya metodlarini o‘ziga dasturulamal qilib olishi Ahli sunna e'tiqodining muhim taqozosidir.

Ergashev Abrorbek

ta'lim muassasasi talabasi