Islomda isrof
Alloh taolo oxirzamon ummatini “ummatan vasatan”, ya’ni o‘rta, mo‘tadil va afzal ummat qildi. Qur’oni karimda: “Shuningdek, sizlarni o‘rta ummat qildik” (Baqara, 143) deb marhamat qilinadi. Demak, musulmon inson hayotining har bir sohasida me’yor va muvozanatni saqlashi lozim.
Ana shu muvozanatga zid illatlardan biri — isrof. Isrof — Alloh bergan ne’matlarni haddidan ortiq yoki noo‘rin sarflash, ularni zoye qilishdir. O‘zbek tilida bunga “uvol qilish”, “ne’matni qadrlamaslik”, “nest-nobud qilish” kabi iboralar ham ishlatiladi.
Alloh taolo: “Yenglar, ichinglar, ammo isrof qilmanglar. Zero, U isrof qilguvchilarni sevmas” (A’rof, 31), deb ogohlantiradi. Yana: “Albatta, isrofgarlar shaytonlarning birodarlaridir” (Isro, 27), deydi.
Isrof faqat ovqatni ortiqcha sarflashdan iborat emas. Suv, kiyim-kechak, mol-dunyo, vaqt, hatto ilm va iste’dodda ham isrof bo‘lishi mumkin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Isrof va takabburlik qilmagan holda yenglar, ichinglar, kiyinglar va sadaqa qilinglar” (Imom Nasoiy), deb marhamat qilganlar.
Oziq-ovqatdagi isrof bugungi jamiyatda keng tarqalgan muammolardan biridir. Keragidan ortiq taom tayyorlash, ortiqcha xarid qilish va yeyiladigan ovqatni tashlab yuborish — ne’matni qadrlamaslikdir.
Suv ham ulug‘ ne’matlardan. Rasululloh ﷺ tahoratda suvni ortiqcha ishlatayotgan Sa’d roziyallohu anhuga: “Ha, hatto oqar daryo oldida bo‘lsangiz ham, isrof bo‘ladi”, deganlar (Imom Ahmad).
Isrof mol-dunyoda ham ko‘rinadi. Inson ehtiyojidan ortiqcha xarajat qilishi, dabdabaga berilishi yoki boshqalarga ko‘rinish uchun bor imkoniyatidan yuqori sarf qilishi oilaviy qiyinchiliklarga sabab bo‘lishi mumkin. Qur’oni karimda mo‘minlarning sifati: “Ular ehson qilganlarida isrof ham, xasislik ham qilmaslar, tutgan yo‘llari buning o‘rtasida — mo‘tadildir” (Furqon, 67), deb bayon qilingan.
Isrofning yana bir og‘ir ko‘rinishi — vaqtni isrof qilish. Pul va molni qayta topish mumkin, ammo o‘tgan umrni qaytarib bo‘lmaydi. Shuning uchun inson vaqtini ilm, ibodat, oila va jamiyatga foydali ishlarga sarflashi kerak.
Xulosa qilib aytganda, Islom bizni na xasislikka, na isrofgarchilikka chaqiradi. Dinimizning yo‘li — me’yor va mo‘tadillik. Alloh bergan har bir ne’matni qadrlash, uni o‘z o‘rnida ishlatish va uvol qilishdan saqlanish har bir musulmonning mas’uliyatidir.
Alloh taolo barchamizni ne’matlarini qadrlaydigan va isrofdan saqlanadigan bandalaridan qilsin. Omin.
Abdulhay Xoshimov
ta'lim muassasasi talabasi
